Terwijl klimaatonderhandelaars moeite hebben om overeenstemming te bereiken over het terugdringen van de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen, stelt de EU de methaanregels voor energie-importen uit, terwijl ze zich aansluit bij een nieuw initiatief om een krachtig broeikasgas uit de elektriciteitsnetten te verwijderen. Deze tegenstrijdige ontwikkelingen benadrukken de spanningen tussen klimaatambities en energiezekerheid.
Nu de VN-klimaattop COP31 in Antalya vrijdag haar geplande afsluiting nadert, hebben de onderhandelingen een controversiële wending genomen. In een donderdag gepubliceerd herzien ontwerpakkoord zijn alle expliciete verwijzingen naar het afbouwen van fossiele brandstoffen geschrapt, hoewel de ambitie om de wereldwijde elektrificatie te versnellen wel is gehandhaafd.
Gevoelige weglating
Het document van negen pagina’s is slechts half zo lang als het eerste ontwerp van maandag, waarin werd opgeroepen tot snellere maatregelen om af te stappen van olie, gas en steenkool. In de herziene versie wordt daarentegen in algemenere bewoordingen gesproken over de overgang naar lagere broeikasgasemissies.
Het is een gevoelige omissie. Tijdens de COP28 in Dubai in 2023 kwamen de landen voor het eerst overeen om in hun energiesystemen af te stappen van fossiele brandstoffen. Drie jaar later hebben de onderhandelaars nog steeds moeite om die toezegging om te zetten in concrete maatregelen.
Het nieuwe ontwerp heeft al kritiek gekregen van milieuorganisaties en kwetsbare landen. Panama heeft gedreigd een akkoord te blokkeren, tenzij daarin strengere toezeggingen worden opgenomen met betrekking tot fossiele brandstoffen en methaanuitstoot.
Elektrificatie zonder routekaart voor fossiele brandstoffen
Een van de weinige concrete doelstellingen die de onderhandelingen hebben overleefd, is het voorstel van Turkije om het aandeel van elektriciteit in het wereldwijde eindenergieverbruik te verhogen van ongeveer 23% op dit moment tot 35% in 2035.
Voor de mobiliteitssector zou dit wel eens van groot belang kunnen zijn. Meer elektrificatie betekent een groeiende vraag naar elektrische voertuigen, laadinfrastructuur, hernieuwbare elektriciteit, robuustere elektriciteitsnetten en energieopslag.
De formulering is echter ook afgezwakt. In plaats van een duidelijke collectieve verbintenis op te leggen, moedigt het ontwerp internationale samenwerking aan om de doelstelling te bereiken.
Milieuorganisaties wijzen op nog een ander zwak punt: elektrificatie alleen is geen garantie voor lagere uitstoot als de extra elektriciteit nog steeds uit fossiele brandstoffen wordt opgewekt.
EU stelt methaanverplichtingen uit
Ondertussen kampt Europa met een eigen tegenstrijdigheid. Donderdag hebben onderhandelaars van het Europees Parlement en de EU-lidstaten een voorlopig akkoord bereikt om bepaalde methaanverplichtingen voor importeurs van fossiele brandstoffen met twee jaar uit te stellen.
Volgens het compromis zouden de vereisten inzake monitoring, rapportage en verificatie voor importeurs van aardgas, ruwe olie en steenkool worden uitgesteld van januari 2027 tot januari 2029. De rapportage over de methaanintensiteit zou worden uitgesteld tot augustus 2030.
Methaan is, na CO₂, de op één na grootste oorzaak van de door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde. Hoewel het veel korter in de atmosfeer blijft, heeft het op korte termijn een veel sterker opwarmend effect.
De Europese Commissie stelde aanvankelijk een uitstel van één jaar voor, met het argument dat verstoringen in de bevoorrading en hoge energieprijzen het gerechtvaardigd maakten om importeurs meer tijd te geven om aan de regels te voldoen. Het Europees Parlement drong aan op drie jaar, maar de onderhandelaars kwamen uiteindelijk uit op twee jaar.
De Europese Groenen beschuldigen de EU ervan toe te geven aan de druk van de fossiele-brandstofindustrie. De Commissie benadrukt dat de reikwijdte en doelstellingen van de verordening ongewijzigd blijven en dat bedrijven zich moeten blijven voorbereiden op de naleving ervan.
Het compromis moet nog formeel worden goedgekeurd.
Het elektriciteitsnet opschonen
Tijdens diezelfde top sloot de EU zich aan bij een door Duitsland geleid internationaal initiatief dat gericht is op een ander buitengewoon krachtig broeikasgas: zwavelhexafluoride, oftewel SF6.
SF6 wordt op grote schaal gebruikt in elektrische schakelinstallaties om kortsluitingen te voorkomen en elektrische bogen te doven. Het heeft over een periode van 100 jaar een aardopwarmingsvermogen dat ongeveer 24.000 keer zo groot is als dat van CO2 en kan meer dan 1.000 jaar in de atmosfeer blijven.
Nu de elektriciteitsnetten worden uitgebreid om ruimte te bieden aan hernieuwbare energie en elektrische mobiliteit, vormen lekken uit elektrische apparatuur een steeds groter milieuprobleem.
De Global SF6 Pledge, die door 35 landen wordt gesteund, heeft tot doel de monitoring van emissies te verbeteren, lekken te voorkomen en alternatieve technologieën te bevorderen.
De EU is al bezig met het invoeren van beperkingen. Sinds januari 2026 is SF6 verboden in bepaalde nieuwe middenspanningsschakelinstallaties, en er staan nog meer beperkingen op het programma tot en met 2032.
De toezegging is echter vrijwillig en vormt geen vervanging voor bindende nationale wetgeving.
Klimaatambities en de realiteit op energiegebied
Al deze ontwikkelingen samen illustreren de tegenstrijdige prioriteiten waarmee regeringen worden geconfronteerd. Elektrificatie en een schonere elektriciteitsinfrastructuur krijgen steeds meer internationale steun, terwijl maatregelen die rechtstreeks van invloed zijn op de productie en invoer van fossiele brandstoffen politiek gezien nog steeds omstreden zijn.
De herziene tekst van COP31 is nog niet de definitieve overeenkomst. De onderhandelingen zouden na de geplande deadline van vrijdag kunnen doorgaan, aangezien de landen consensus proberen te bereiken over fossiele brandstoffen, klimaatfinanciering en emissiereducties.
Wat de overgang naar elektrische mobiliteit betreft, is de boodschap niettemin duidelijk: het uitbreiden van de elektrificatie is slechts een deel van de uitdaging. Hoe elektriciteit wordt opgewekt, hoe de infrastructuur daarvoor wordt aangelegd en hoe snel de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen afneemt, zal uiteindelijk bepalend zijn voor de klimaatvoordelen ervan./cop31.tr
Ondertussen heeft de Turkse president Murat Kurum de hoop uitgesproken dat COP31 de geschiedenis zal ingaan als “de beste COP ooit”. Een consensus lijkt echter nog ver weg…


