De Europese Unie ontwikkelt een gemeenschappelijk subsidieprogramma om de worstelende markt voor elektrische voertuigen te ondersteunen en de groeiende invloed van China in de sector tegen te gaan. Europees commissaris voor de Groene Transitie Teresa Ribera bevestigde het initiatief, dat de Duitse kanselier Olaf Scholz een paar maanden geleden voorstelde.

De daling van 6% in de verkoop van EV's in Europa vorig jaar kan rechtstreeks worden toegeschreven aan het abrupte einde van fiscale stimulansen in landen als Duitsland en Frankrijk. Duitsland, ooit leider op het gebied van subsidies voor nulemissie, zag zijn markt instorten nadat het deze stimulansen voor particuliere EV-kopers in 2023 stopzette.

De afkoeling heeft de inkomsten en winstgevendheid van Europese autofabrikanten ondermijnd en bedreigt talloze banen in de sector. Volkswagen, een van de grootste werkgevers in Duitsland, zit midden in de crisis.

Nieuwe adoptie

Aangezien de Duitse stimuleringsmaatregelen onwettig werden geacht en door de rechtbank werden geblokkeerd - om nog maar te zwijgen van het grote effect ervan op de nationale schatkisten - stelde Olaf Scholz voor om een subsidieregeling op Europees niveau uit te werken. De sector staat bloot aan adoptie op alle Europese markten en een homogene aanpak zou transparanter zijn.

Het zou ook een compensatie zijn voor het stopzetten van de subsidies in Vlaanderen vorig jaar, wat een merkbaar effect had op de adoptie van EV onder particuliere klanten. Dit voorstel lijkt nu aan te slaan.

“We onderzoeken hoe we maatregelen kunnen ontwikkelen vanuit een Europees perspectief, in plaats van te vertrouwen op onsamenhangende nationale subsidies”, vertelde Ribera aan The Financial Times tijdens het World Economic Forum in Davos. Het voorgestelde programma zou “stimulansen” bieden om het gebruik van EV nieuw leven in te blazen. Ribera kon echter niet in detail treden over de omvang en duur van de steun.

Niet voor Chinese EV's

Het ontwerpen van zo'n subsidiesysteem is geen sinecure. De Europese Commissie staat voor de dubbele uitdaging om een duur programma te financieren en ervoor te zorgen dat het voldoet aan de regels van de Wereldhandelsorganisatie (WTO).

Zoals gezegd, onderzoeken Europese beleidsmakers mechanismen om de toegang tot de subsidies te beperken om te voorkomen dat de fondsen ten goede komen aan Chinese autofabrikanten, wier auto's zwaar worden gesubsidieerd door hun eigen overheid. Het zou contraproductief zijn om eerst tarieven op te leggen aan Chinese auto's en ze vervolgens te stimuleren als ze eenmaal zijn gekocht.

Europese ambtenaren zouden zich kunnen laten inspireren door de Inflation Reduction Act, zoals die is ingevoerd door de voormalige Amerikaanse president Joe Biden, waarbij de subsidie is gekoppeld aan lokale productie en een procentueel gebruik van onderdelen van regionale oorsprong.

2035 verbod blijft

Commissaris Ribera dringt ook aan op strengere voorwaarden voor buitenlandse autofabrikanten die in Europa actief zijn, waaronder eisen om technologie te delen - een strategie die doet denken aan het beleid van China in de afgelopen 30 jaar.

De Europese Commissie staat ook onder druk om een evenwicht te vinden tussen snelle elektrificatie en steun voor lokale autofabrikanten. “Het verbod op verbrandingsmotoren in 2035 versoepelen is geen optie”, aldus Ribera. Er zijn echter discussies gaande over het versoepelen van de CO₂-emissiedoelstellingen voor autofabrikanten. Een compromis zou kunnen bestaan uit lagere boetes voor fabrikanten die veel investeren in nieuwe elektrificatie-initiatieven.

Toch blijft de kans op succes klein. Er is haast geboden, maar experts waarschuwen dat het wetgevingsproces van de EU de implementatie van het programma kan vertragen. Het ontwerpen en goedkeuren van zo'n systeem vereist consensus tussen de lidstaten en de financiële last doet vragen rijzen over de financieringsbronnen. De continentale belastingverlaging voor EV's zou unanieme goedkeuring vereisen, wat onwaarschijnlijk lijkt.