De Europese Commissie maakt zich zorgen over de toekomst van de Europese industrie en heeft een ‘Competiviteitskompas’ gecreëerd om alle gerelateerde uitdagingen aan te pakken. Ondertussen heeft Commissievoorzitter Ursula von der Leyen van de problemen van de Europese auto-industrie een ‘Chefsache’ gemaakt, een ‘hoofdzorg’ die ze persoonlijk zal behandelen. Ze heeft al rond de tafel gezeten met vertegenwoordigers van de auto-industrie.

Ze heeft de autofabrikanten opgeroepen om een ‘strategische dialoog’ aan te gaan en de noodlijdende Europese auto-industrie uit de problemen te helpen. Deze week komen ze in Brussel bijeen om een compromis te vinden tussen de ambitieuze milieudoelstellingen van de EU en de dringende roep om hulp van de noodlijdende sector.

De kern van de crisis is het streven van de EU om de CO2-emissielimieten voor Europese autofabrikanten aan te scherpen en boetes op te leggen als ze hun reductiedoelstellingen voor 2025 niet halen, tot groot ongenoegen van de industrie.

Europese fabrikanten hebben al moeite om de verkoop van EV's te stimuleren en hebben te maken met hevige concurrentie uit China. China blijft de markt aanjagen, met 11 miljoen verkochte voertuigen in 2024, een stijging van 40% ten opzichte van het voorgaande jaar.

In oktober legde de EU extra tarieven tot 35% op aan in China geproduceerde elektrische auto's nadat uit een antisubsidieonderzoek was gebleken dat de staatssteun van Beijing de Europese autofabrikanten op oneerlijke wijze onderbood. Brussel en Peking zijn sindsdien in een handelsconflict verwikkeld.

Geconfronteerd met de crisis in eigen land beloofde de Europese Commissie om de autosector te steunen, die 13 miljoen mensen tewerkstelt in de EU en ongeveer 7% van het bruto binnenlands product (bbp) vertegenwoordigt.

De Franse Stéphane Séjourné, Europees commissaris voor Welvaart en Industriële Strategie, beloofde half januari op een autotop dat er een plan zou komen om “de sector te redden” en “de Europese vraag naar schone auto's te stimuleren”.”

Industrie in nood

Door de zwakte in de Europese auto-industrie is het aantal aankondigingen van ontslagen de afgelopen maanden toegenomen. Een belangrijk voorbeeld is de Audi fabriek in Brussel. De fabriek, die gespecialiseerd is in de productie van hoogwaardige elektrische auto's en deel uitmaakt van de VW Group, sluit eind februari.

In Slovenië, waar de auto-industrie goed is voor ongeveer 10% van het BBP, krimpen bedrijven die in moeilijkheden verkeren in, hetzij direct als onderdeel van de toeleveringsketens van de autofabrikanten, hetzij indirect door de verplaatsing van de productie van onderdelen naar lagelonenlanden.

Volgens gegevens van het Bulgaarse nationale bureau voor de statistiek die in juli 2024 werden gepubliceerd, daalde de autoproductie in Bulgarije met 40% doordat de orders voor onderdelenfabrikanten sterk terugliepen als gevolg van de vertraging in de auto-industrie in landen als Duitsland.

Daarnaast kijken autofabrikanten nerveus naar de aankondigingen van president Donald Trump in de Verenigde Staten. Trump heeft gedreigd met hogere importheffingen voor belangrijke handelspartners, wat de vrees wekt voor een explosie van douanerechten op Europese auto's.

Als ze werkelijkheid worden, kan zijn protectionistische beleid het Duitse BBP met 1% verlagen en 300.000 banen vernietigen, volgens een studie van een economisch instituut die half januari door Duitse media werd geciteerd. Tegelijkertijd hebben Europese autofabrikanten de EU opgeroepen om een “handelsconflict” met de Verenigde Staten te vermijden.

Tegenmaatregelen

Dus opende de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, op donderdag de strategische dialoog in Brussel, zich volledig bewust van de urgentie van de situatie. De dialoog zal naar verwachting enkele maanden duren.

In februari zal de Commissie naar verwachting ook eerste maatregelen aankondigen om de aankoop van elektrische auto's voor bedrijfswagenparken te ondersteunen of om de toeleveringsketens voor grondstoffen veilig te stellen.

In deze context heeft de Europese Commissaris voor Transport, Apostolos Tzitzikostas, België aangewezen als een voorbeeld voor iedereen. “De Belgische wetgeving voor bedrijfswagens heeft ervoor gezorgd dat de verkoop van EV's de afgelopen twee jaar verdrievoudigd is, en ik werk aan een nieuw Europees voorstel voor wagenparken en bedrijfswagens dat geïnspireerd is op deze maatregelen.”

Een ander idee van Tsjechië en Italië eind vorig jaar was dat de EU de boetes die dit jaar worden opgelegd aan autofabrikanten die niet voldoende elektrische auto's verkopen, moet versoepelen. Gesteund door Oostenrijk, Bulgarije, Polen, Roemenië en Slowakije zeiden de twee landen in een gezamenlijk document dat “het concurrentievermogen van de Europese auto-industrie een centraal aandachtspunt van het EU-beleid moet blijven”.”

De EU-Commissie heeft tot nu toe getalmd over deze kwestie. Ze wees erop dat de verkoop- en emissiecijfers voor 2025 moeten worden geanalyseerd voordat eventuele sancties kunnen worden besproken. Nu neemt de druk in de auto-industrie toe.

Commissie VP Stéphane Séjourné heeft in de Franse krant Le Figaro verklaard dat hij het bizar vindt “dat Europa nog steeds een industrie wil straffen die het wil helpen om de moeilijkheden te overwinnen”.”

Aan de andere kant wees Commissievoorzitter von der Leyen erop dat “de goede leerlingen het niet verdienen om gestraft te worden. Sommige fabrikanten hebben al aan de doelstellingen voldaan, maar we hebben flexibiliteit en pragmatisme nodig om dit probleem op te lossen.”

Von der Leyen suggereerde dat dit probleem integraal deel zal uitmaken van bredere maatregelen. “Snelheid is hier van het grootste belang, en we moeten de verwachtingen en onzekerheden binnen een paar weken het hoofd bieden, niet binnen een paar maanden.”

Eerste ontmoeting

Gisteren namen verschillende CEO's van fabrikanten van lichte en zware bedrijfsvoertuigen deel aan een startbijeenkomst die werd georganiseerd door Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, om de wereldwijde concurrentiekracht van de Europese auto-industrie te versterken.

“De auto-industrie in de EU blijft zich volledig inzetten en economisch investeren in de overgang naar emissievrije mobiliteit,” zegt Ola Källenius, de huidige voorzitter van ACEA, de vereniging van Europese autofabrikanten.

“Maar de enige manier om deze overgang te laten slagen is om er een markt- en vraaggestuurde transformatie van te maken. Het komende actieplan moet hierop gebaseerd zijn. De reality check van de huidige Europese Green Deal zal ons niet afremmen, maar deze transitie juist stimuleren door knelpunten weg te nemen en de nodige flexibiliteit te introduceren,” voegde hij eraan toe.

Fabrikanten van bedrijfsvoertuigen spraken hun steun uit voor ambitieuze klimaatdoelstellingen, maar benadrukten dat doelstellingen alleen onvoldoende zijn. “Een snelle uitrol van de infrastructuur en andere voorwaarden, zoals gelijke totale eigendomskosten (TCO) en maatregelen aan de vraagzijde, zijn essentieel,” legt Christian Levin, CEO van Traton, Scania, en voorzitter van de Commercial Vehicle Board, uit.

De ACEA-leden benadrukten dat om deze dialoog te laten slagen, alle fabrikanten en leveranciers met een grote industriële voetafdruk in Europa actief betrokken moeten worden bij toekomstige bijeenkomsten en discussies, en dat alle thematische werkgebieden het unieke perspectief van het zware segment moeten weerspiegelen. De ACEA-leden zullen met de betrokken commissarissen overleggen over vier thematische werkgebieden om input te leveren voor het komende actieplan.

von der Leyen zegt dat het plan voor 5 maart klaar moet zijn. Ze zal ten minste vijf van haar commissarissen met de klus belasten: Apostolos Tzitzikostas (duurzaam transport) is de coördinator, Wopke Hoekstra (green deal), Stéphane Séjourné (industrie), Henna Virkkunen (technologische innovatie) en Roxana Minzatu (sociale zaken).

Geen eenheid

De Europese auto-industrie zelf toont een gebrek aan eenheid in deze kwestie. Wat betreft de extra invoertarieven voor Chinese EV's heeft Duitsland laten zien dat het een zeer koele minnaar is van het beginnen van een handelsoorlog met China, rekening houdend met de belangen van zijn auto-industrie in de Volksrepubliek. Landen als Frankrijk en Italië zijn daarentegen fel voorstander van de maatregelen.

Wat betreft de boetes van de EU voor fabrikanten die zich niet aan de CO2-regelgeving houden, spreekt de industrie ook niet met één stem. Fabrikanten die hun uiterste best hebben gedaan om zich aan de regels te houden, wijzen naar de “luiheid” van sommige concurrenten.

NGO's zoals Transport & Environment (T&E) stellen, ondersteund door grondig onderzoek, dat de auto-industrie in de EU kan voldoen zonder boetes als ze dat echt willen. De strategische gesprekken die de komende weken gevoerd zullen worden, beloven pittig en turbulent te worden.