Het goederenvervoer per trein in België is vorig jaar opnieuw licht gestegen. Er werd ruim 55,2 miljoen ton goederen per spoor vervoerd, 3,2% meer dan in 2023 maar nog altijd minder dan de piekjaren 2008 (73 miljoen ton) en 2021 (63 miljoen ton), zo blijkt uit gegevens op de open data website van spoornetbeheerder Infrabel.

Zelfs voor het Belgische Lineas, de belangrijkste Europese speler op de markt voor goederenvervoer per spoor, is de horizon nog niet rooskleurig. Het bedrijf is nog steeds op zoek naar vers kapitaal van plus of min 70 miljoen euro en een nieuwe CEO.

Nog een lange weg te gaan voordat het aandeel van het spoor is verdubbeld

Het goederenvervoer per spoor in België heeft enkele jaren geleden de ambitie uitgesproken om het aandeel van het spoor in het totale goederenvervoer te verhogen tot 20% in 2040. De afgelopen jaren is het aandeel echter gedaald van 12,4% in 2021 naar 11% in 2023 - voor 2024 is nog geen percentage beschikbaar.

Toch is er nog veel werk aan de winkel om die 20%-doelstelling te halen. In 2021 bereikte het goederenvervoer per spoor in België met iets minder dan 63 miljoen ton het hoogste niveau in meer dan tien jaar.

Dit werd echter gevolgd door twee opeenvolgende dalingen. In 2023 werd nog 53,5 miljoen ton overgeslagen, 15% minder dan in 2021 en het laagste niveau in zeven jaar. Vorig jaar volgde een licht herstel: +3,2% tot 55,2 miljoen ton, zo ontdekte het persagentschap Belga.

De stijging volgt een meer algemene trend. Zo herstelde ook het vrachtvervoer via havens en waterwegen in Vlaanderen zich vorig jaar na een daling in 2023.

Opnieuw op zoek naar vers kapitaal

Een tiental bedrijven is actief op de Belgische markt voor goederenvervoer per spoor. De belangrijkste speler is Lineas, dat vroeger deel uitmaakte van spoorwegexploitant NMBS en een monopolie had voordat het goederenvervoer per spoor in 2007 werd geliberaliseerd. Het marktaandeel van Lineas is echter gedaald van 50% in 2023 tot 49,1%.

Lineas heeft het ook financieel moeilijk. Het noodlijdende bedrijf, dat in handen is van de federale participatiemaatschappij SFPIM en het Franse investeringsfonds Argos Wityu, kreeg vorig jaar een nieuwe financiële injectie van 46 miljoen euro van de Vlaamse en Waalse overheid en de banken KBC en Belfius.

Eerder heeft de federale overheid Lineas ook al twee keer financieel gesteund door het kapitaal met 50 miljoen euro te verhogen en 34 miljoen euro aan aandeelhoudersleningen om te zetten in kapitaal.

Volgens de krant De Standaard is het bedrijf - dat vorig jaar een verlies leed van 13,6 miljoen euro tegenover 40,2 miljoen in 2023 en 82,3 miljoen in 2022 - momenteel op zoek naar een investeerder die minstens 60 tot 70 miljoen wil ophoesten.

‘Concurrentievervalsing’

Maar een nieuwe investeerder aantrekken is blijkbaar niet eenvoudig, ook omdat de concurrentie van het vrachtvervoer over de weg veel te intens is. Zo stelt Lineas-voorzitter Bernard Gustin in de krant Le Soir dat Belgische vrachtwagenbedrijven terugbetaling van accijnzen voor professionele diesel kunnen aanvragen. Vorig jaar ging het om 700 miljoen euro steun.

Gustin wijst erop dat goederenvervoer per spoor niet alleen beter is voor het klimaat en de economie voor afstanden van meer dan 400 km, maar hij heeft het ook over concurrentievervalsing. De nieuwe federale regering lijkt de wetgeving echter te willen hervormen.

In het regeerakkoord De Wever I staat dat “de accijnskortingen op commerciële diesel voor het wegverkeer geleidelijk zullen worden verlaagd tot een niveau waarop we kunnen blijven concurreren met onze buurlanden” en dat “in overleg met de sector de impact van deze hervorming zal worden beoordeeld, evenals andere belastingmaatregelen ten gunste van de vergroening en het concurrentievermogen van de sector”.”

Nieuwe CEO

De opvolger van Gustin zal deze onderhandelingen waarschijnlijk voeren. Gustin werkt sinds half januari als CEO bij hoogspanningsspecialist Elia. Momenteel is hij ook voorzitter van Lineas, een positie die hij zal blijven bekleden. Daarvoor was hij uitvoerend voorzitter van de spoorwegexploitant. Volgens de zakenkrant L'Echo zal de nieuwe CEO binnen enkele weken worden voorgesteld.