Revalidatieartsen van het UZ Gent willen dat een fietshelm verplicht wordt in België. Minder dan een derde van de Belgen (29%) draagt immers een fietshelm, maar van de bijna vier op de tien slachtoffers van letselongevallen met fietsen en speed pedelecs die in 2023 in een Belgisch ziekenhuis belandden, had een hoofd- of hersenletsel, waarvan de helft zelfs een schedelletsel.

Vlaams minister van Mobiliteit Annick De Ridder (N-VA) is geen voorstander van het verplichten en richt zich in plaats daarvan op bewustmaking.

Significante bescherming

Een fietshelm beschermt echter tegen ernstige of fatale gevolgen van een ongeval. Het risico op ernstig hoofdletsel daalt met 60% voor wie een helm draagt. Het risico op een fatale klap is zelfs 70% lager.

Voor jongeren onder de 25 is het dragen van een fietshelm extra belangrijk omdat hun hersenen nog in ontwikkeling zijn. Vaak wordt een verwonding pas serieus genomen enkele maanden na het ongeval, wanneer de jongere blijft worstelen met concentratieproblemen en vermoeidheid.

Geen gemeenschappelijke EU-regel

In Zweden, Spanje en Frankrijk bijvoorbeeld is het dragen van een fietshelm al verplicht voor kinderen. De Gentse revalidatieartsen willen nu ook zo'n verplichting in België, maar dan voor alle fietsers - in de EU geldt momenteel alleen in Spanje en Slovenië een helmplicht voor volwassenen als ze buiten de bebouwde kom rijden.

“Het is een belangrijke preventieve maatregel die, met steun van de overheid, kan leiden tot besparingen, ook omdat de medische en maatschappelijke kosten van hersenletsel zullen dalen,” aldus de artsen, die hun oproep doen ter gelegenheid van de fietshelmdag (9 april).

Er is geen helmplicht in fietslanden zoals Nederland. Momenteel draagt 5% van de mannelijke fietsers en 3% van de vrouwelijke fietsers in Nederland een helm. Als echter alle fietsers in Nederland een helm zouden dragen, zouden jaarlijks naar schatting 100 tot 110 verkeersdoden en 1.700 tot 1.900 ernstige verwondingen in het verkeer kunnen worden voorkomen.

Contraproductief

Als het van Vlaams minister van Mobiliteit Annick De Ridder (N-VA) afhangt, komt er geen helmplicht, hoewel verkeer een federale bevoegdheid is. De Ridder wil “meer mensen overtuigen om vaker de fiets te nemen.”

Ze zegt dat dit niet kan worden gedaan door dingen op te leggen of verplicht te stellen. “Ik ben ervan overtuigd dat een fietshelm (ernstig) letsel kan voorkomen. Daarom steken we veel energie in bewustwording. Dit jaar subsidiëren we bijvoorbeeld de fietshelmdag die wordt georganiseerd door de Hersenletsel Liga.”

Ook de Fietsersbond verzet zich al langer tegen het verplicht stellen van fietshelmen. Woordvoerder Wies Callens wijst net als de minister op de averechtse effecten van zo'n maatregel. ’Als je mensen gaat verplichten een helm te dragen, gaan mensen minder fietsen en dat is nadelig voor hun gezondheid.

Automatisme

Volgens Callens toont onderzoek aan dat het dragen van een helm beschermt tegen ernstig letsel. De Fietsersbond moedigt daarom iedereen aan om een helm te dragen en ondersteunt tal van bewustwordingscampagnes.

In Brussel draagt al 65% van de fietsers een helm, terwijl ook in Vlaanderen het gebruik van fietshelmen toeneemt. Zo is 38% van de Vlamingen die via hun werkgever een fiets ter beschikking hebben, verplicht om een helm te dragen bij het gebruik van de fiets, wat een verzekeringskwestie is. En hoe vaker mensen de fiets nemen, hoe meer ze een helm gaan dragen.

“Maar een verplichting is op dit moment een brug te ver,” benadrukt de Fietsersbond. De organisatie dringt daarentegen aan op investeringen in veilige infrastructuur om het aantal ongevallen met fietsers te verminderen. In 2023 telde Verkeersinstituut Vias 11.912 letselongevallen met fietsen en speed pedelecs.

Donderdag vindt in het revalidatiecentrum van het ziekenhuis een fietshelmfietstocht plaats met ongeveer 80 patiënten. Minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) zal het startschot geven. Ze spreekt zich niet uitdrukkelijk uit voor of tegen een verplichting, maar vindt dat het opzetten van een fietshelm “een automatisme” moet worden.”