De Belgische hoogspanningsnetbeheerder Elia roept op tot waakzaamheid voor overproductie van zonne-energie. Door de zonnige lente en het grote aantal geïnstalleerde zonnepanelen zou een overproductie kunnen leiden tot negatieve prijzen en een frequentieverhoging, waardoor black-outs dreigen.

In tegenstelling tot vorig jaar, toen dit fenomeen zich vooral in de zomer voordeed, merkt Elia op dat het risico al in de lente aanwezig is.

Overbelast netwerk

België heeft momenteel 11,4 gigawatt aan zonnepanelen geïnstalleerd. In twee jaar tijd steeg deze capaciteit met 4 gigawatt, gelijk aan de capaciteit van sommige kerncentrales.

Die zonnepanelen kunnen op piekmomenten tot 9 gigawatt aan stroom produceren. De kleinste afwijking van de weersvoorspellingen heeft dus meteen een grote impact op de balans tussen vraag en aanbod.

“Dit kan negatieve prijzen veroorzaken,” zegt Elia, “en als het onevenwicht aanhoudt, kan dit leiden tot een frequentieverhoging in België en onze buurlanden.” Blackouts dreigen als de frequentie van het hoogspanningsnet (50 hertz) te veel afwijkt.

Natuurlijk zijn er verschillende manieren om de netbalans te handhaven als de opbrengst hoger is dan het verbruik op dat moment en de overtollige energie terugstroomt naar het elektriciteitsnet.

In het geval van overcapaciteit kunnen de grote marktspelers bijvoorbeeld de productie uitschakelen of het verbruik activeren. Eventuele negatieve prijzen op de onbalansmarkt helpen ook om dergelijke interventies aan te moedigen.

Maar Elia kan ook ingrijpen door grote offshore windmolenparken te sluiten, door netbeheerders in buurlanden te vragen om extra energie te exporteren of, in uitzonderlijke omstandigheden, door grote zonne- of windmolenparken op het land te sluiten.

Dynamisch contract

De netbeheerder benadrukt dat verzadiging van het elektriciteitsnet in de toekomst steeds vaker zal voorkomen en dat het daarom belangrijk is om voldoende flexibiliteit in het systeem te activeren.

Daarbij kijkt Elia naar de eindgebruiker. Die zou kunnen overstappen op dynamische elektriciteitscontracten met uurtarieven. Dergelijke overeenkomsten zijn voorlopig echter enkel mogelijk in Vlaanderen - een digitale meter is vereist - en zijn bovendien een marginaal fenomeen met slechts enkele duizenden contracten.

In een dynamisch contract wordt de prijs voor de energiekosten meestal per uur vastgesteld op basis van het proces van de energiebeurzen waarop leveranciers energie kopen voor de volgende dag.

Met andere woorden, het beloont consumenten die hun verbruik aanpassen aan de beschikbaarheid van (goedkope) hernieuwbare energie, maar het regelen van zonnepanelen op zulke momenten kan ook kansen bieden.

De netbeheerder wijst ook op de opkomst van smart charging voor auto's en een Deens project waarbij elk toestel een aparte meter en dus een aparte stroomleverancier kan hebben - ontwikkelingen die Elia van nabij opvolgt om eventueel een efficiënt marktontwerp te implementeren.

Plug-in zonnepanelen

Wie in Vlaanderen nog een analoge elektriciteitsmeter heeft en een plug-in zonnepaneel installeert, moet dit melden aan Fluvius, de elektriciteits- en aardgasnetbeheerder in alle gemeenten van het Vlaams Gewest.

Vanaf 17 april kan een plug-in zonnepaneel aangesloten worden op het elektriciteitsnet in Vlaanderen. Dit is handig voor huurders en mensen met een beperkt budget die geen dak of tuin hebben.

Ondertekenaars krijgen dan binnen drie maanden een digitale meter geïnstalleerd. Wie een digitale meter heeft, hoeft de panelen niet zelf te registreren. In Wallonië is registratie wel verplicht.

Vlaams minister van Energie Melissa Depraetere (Vooruit) dringt er bij de federale overheid op aan om het voorbeeld van de Belgische buurlanden te volgen door zonnepanelen te beperken tot 800 watt als extra veiligheidsbuffer om brandgevaar te vermijden. In de praktijk komt dat neer op ongeveer twee plug-in zonnepanelen per gezin.