Het Vlaamse wegennet beleefde in 2024 het drukste jaar ooit. Files, ongevallencijfers en de vraag naar hulp bij incidenten bereikten ongekende hoogten, zo blijkt uit het jaarverslag van het Vlaams Verkeerscentrum. Nu het centrum zijn 25e verjaardag viert, staat het voor de uitdaging om een verkeerssysteem te beheren dat steeds meer over zijn grenzen wordt geduwd.

Vorig jaar waren er 60 dagen met files van meer dan 200 kilometer, bijna drie keer zoveel als twee jaar eerder. In de ochtendspits stond er gemiddeld 159 kilometer file op de Vlaamse snelwegen, terwijl de avondspits 145 kilometer bedroeg, een stijging ten opzichte van 2023. November 2024 werd de maand met de meeste files ooit gemeten.

Antwerpen in het centrum

Het zal waarschijnlijk geen verrassing zijn dat Antwerpen het nog steeds het zwaarst te verduren heeft. De ochtendcongestie steeg met 7% en de avondcongestie met 13%, terwijl Brussel op de voet volgde, waar zware wegwerkzaamheden bijdroegen aan een duizelingwekkende toename van de ochtendcongestie met 17% en 's avonds met 29%. Forenzen in beide steden verliezen minstens een vijfde van hun reistijd door files, merkt het Verkeerscentrum op.

Een problematische trend is dat het probleem verder reikt dan weekdagen. In het weekend neemt de congestie toe. Dit wordt gedeeltelijk veroorzaakt door kritieke infrastructuurwerken, zoals upgrades aan de Kennedytunnel, en een opmerkelijke verschuiving in de goederenlogistiek.

Nu het doordeweeks steeds drukker wordt, kiezen vrachtwagenchauffeurs ervoor om goederen in het weekend te vervoeren, wat een domino-effect veroorzaakt in havens, magazijnen en winkels. Experts wijzen op de voordelen van een pay-per-mile systeem om de toename van files tegen te gaan. 

De traditionele thuiswerkpatronen die het verkeer tijdens de pandemie verlichtten, zijn ook aan het verdwijnen. Het maandagverkeer kent een sterke opleving, vooral in steden zoals Gent, waar de spitsuren op maandagochtend nu concurreren met dinsdag en donderdag. Bedrijven keren terug naar een meer kantoorgebaseerd schema in een poging om hun werknemers weer aan zich te binden en de controle te vergroten. 

Zware ongevallen klimmen

Ondertussen hebben ongevallenbeheerders het drukker dan ooit. In 2024 vonden dagelijks gemiddeld 26 verkeersongelukken plaats, een nieuw record. Alleen al in november waren er gemiddeld 33 van dergelijke incidenten per werkdag. Hoewel een verbeterde registratie de langetermijnstijging deels verklaart, zijn de significante ongevallen sinds 2021 gestaag gestegen.

Vroege cijfers voor 2025 wijzen niet op verbetering: In januari en februari werden de hoogste ongevallen door verstoringen geregistreerd sinds het begin van het bijhouden van de cijfers. Toch is er een lichtpuntje. De gemiddelde tijd om ongevallen op te lossen daalde tot 40,5 minuten in maart 2025, tegenover bijna 50 minuten in 2021.

“Onze verkeersregelaars houden de wegen constant in de gaten en reageren onmiddellijk als er zich incidenten voordoen”, zegt Peter Bruyninckx, woordvoerder van het Verkeerscentrum. De verbeterde coördinatie met politie, hulpdiensten en gespecialiseerde sleepdiensten (FAST) werpt zijn vruchten af.

Een revisie voor het Verkeerscentrum

De Antwerpse Ring (R1) bleef het drukste stuk snelweg, met meer dan 126.000 voertuigen per dag tussen Borgerhout en Antwerpen-Oost. Wat de verzadiging betreft - verkeersvolume versus wegcapaciteit - neemt Brussel echter de leiding met acht van de tien meest verzadigde segmenten.

Het Verkeerscentrum bereidt zich voor op een belangrijke technologische upgrade om deze toenemende uitdagingen het hoofd te bieden. Door de verouderde dynamische verkeersmanagementsystemen te moderniseren en kunstmatige intelligentie te introduceren naast geavanceerde analyses van verkeersgegevens, hoopt het agentschap de komende jaren sneller en proactiever te kunnen reageren op files en incidenten.