De Belgische spoorwegnetbeheerder Infrabel voert tests uit met onder andere vloeibare stikstof en elektriciteit om onkruid in en langs de sporen te bestrijden. Het doet dit samen met zijn Nederlandse tegenhanger ProRail en de internationale spoorwegorganisatie UIC.

Beide spoorwegnetbeheerders zijn op zoek naar nieuwe methoden om onkruid op het spoor te bestrijden, hoewel de tests met vloeibare stikstof vragen oproepen over de milieuvriendelijkheid ervan.

De tests maken deel uit van ‘Life-Nature-Rail’, een project onder leiding van ProRail dat alternatieven voor chemische onkruidbestrijding onderzoekt. Het project heeft een budget van 1,6 miljoen euro en wordt medegefinancierd door het Europese Life-programma. De technieken worden getest op veiligheidssporen en dienstpaden naast spoorlijnen.

Drie nieuwe technieken werden getest

Bij de elektrische behandeling van onkruid worden planten als het ware geëlektrocuteerd, waardoor de cellen onherstelbaar beschadigd raken en de plant afsterft. Bij koudetherapie met vloeibare stikstof, of cryogene behandeling, wordt een kleine hoeveelheid direct op het onkruid gespoten. Het contact met de stikstof bevriest en doodt het onkruid.

Ook de mogelijkheden van traaggroeiend gras in combinatie met een maairobot worden onderzocht, een alternatief dat milieuvriendelijker lijkt dan vloeibare stikstof of het chemische glyfosaat dat Infrabel momenteel gebruikt om de 6.500 kilometer aan hoofdsporen onkruidvrij te houden.

Vloeibare stikstof kan milieuvriendelijk zijn voor onkruidbestrijding bij een kleinschalige, gerichte toepassing. In tegenstelling tot chemische herbiciden laat vloeibare stikstof geen schadelijke stoffen achter in de bodem of het grondwater.

Het verdampt en keert terug naar de atmosfeer als stikstofgas, waaruit het oorspronkelijk werd gewonnen. In die zin verhoogt het ook niet de stikstofdepositie die onder milieunormen valt.

Voor het maken van vloeibare stikstof is echter veel energie nodig, die afhankelijk van de energiebron CO2-uitstoot kan veroorzaken. De intense kou van -196°C zorgt er ook voor dat het product het lokale bodemleven, zoals bacteriën, schimmels en wormen, doodt.

Spuittrein

Om de hoofdsporen onkruidvrij te houden, doet Infrabel een beroep op een sproeitrein die twee keer per jaar rijdt. Infrabel krijgt hiervoor afwijkingen van het pesticidenverbod van de gewestelijke overheden.

Deze afwijkingen “blijven noodzakelijk om het aantal ingrepen in de sporen en dus ook de impact op de regelmaat van de treinen te beperken”, zegt Infrabel. “De alternatieve technieken kunnen immers nog niet structureel op grote schaal worden toegepast.”

Op zo'n 2.500 km opstelsporen en een deel van de dienstpaden in de hoofdsporen gebruikt de spoorwegnetbeheerder zoveel mogelijk alternatieve methoden, zoals maaien, wieden en rooien.

De Zwitserse spoorwegmaatschappij SBB zet een speciaal ontwikkelde warmwatertrein in om onkruid te bestrijden. Infrabel heeft in het verleden ook een dergelijke warmwatertrein ontwikkeld, maar hoewel de eerste tests bemoedigend waren, is de trein momenteel niet operationeel.

In 2023 wil Infrabel het concept eerst verder verfijnen en zoekt het naar manieren om het water- en energieverbruik duurzamer te maken.

Onkruid op het spoor moet worden bestreden omdat het een probleem vormt voor de veiligheid van het treinverkeer. Ze kunnen de stabiliteit van de ballast - de stenen onder en tussen de sporen - aantasten of de zichtbaarheid van seinen verminderen.