Vanaf januari 2028 zal de Belgische openbare spoorwegmaatschappij NMBS geen statutaire aanwervingen meer doen. Dat staat in het voorakkoord dat de spoorwegvakbonden ACOD Spoor, ACV-Transcom en VSOA Spoor bereikten met minister van Mobiliteit Jean-Luc Crucke (Les Engagés).

Voortaan zullen nieuwe werknemers op contractbasis worden aangeworven, wat uiteindelijk zal leiden tot het verdwijnen van de vaste ambtenaar bij het spoor. De spoorbonden zullen met lege handen thuiskomen omdat ze het personeelsstatuut en de statutaire aanwerving willen behouden. De bonden hebben dit jaar al 23 keer gestaakt.

Einde van een tijdperk

De overgang maakt deel uit van een bredere hervorming binnen de spoorwegsector. HR Rail treedt op als centrale werkgever en stelt personeel ter beschikking van zowel NMBS als spoorwegnetbeheerder Infrabel.

De minister en de spoorwegvakbonden zijn echter overeengekomen dat vakbonden en spoorwegdirecties in de landelijke paritaire commissie zullen onderhandelen over een cao voor contractueel personeel. Ook binnen de sociale dialoog blijft een tweederde meerderheid nodig om besluiten goed te keuren.

Het exacte aantal statutaire ambtenaren bij de NMBS is niet openbaar, maar het wordt geschat op bijna acht op de tien van de 18.600 personeelsleden. Statutaire ambtenaren hebben over het algemeen meer werkzekerheid en zijn moeilijker te ontslaan dan contractuele werknemers, en ze genieten ook extra rechten, zoals een staatspensioen.

HR Rail blijft, maar met minder bevoegdheden

De vakbonden boekten wel succes met HR Rail, de wettelijke werkgever van het spoorwegpersoneel. De vrees bestond dat de dienst zwaar zou worden hervormd en dat bevoegdheden en diensten zouden worden overgedragen aan NMBS en spoorwegnetbeheerder Infrabel. Volgens het voorlopige akkoord blijft HR Rail echter bestaan in een andere rol.

HR Rail zal nog steeds de juridische expertise inzake human resources leveren, maar een aantal taken zullen verschuiven naar NMBS en Infrabel. De drie spoorwegondernemingen worden elk de juridische en feitelijke werkgever van hun personeel en zijn verantwoordelijk voor hun eigen rekrutering en selectie.

Dit betekent dat personeelsleden in de toekomst van HR Rail naar NMBS of Infrabel zullen overstappen met behoud van hun anciënniteit, loon en andere verworven rechten. En er zullen geen ontslagen vallen.

Eind mei stemming

In de voorlopige overeenkomst staat ook dat de alternatieve dienstregeling niet wordt verlengd in geval van stakingen, zodat het systeem blijft zoals het is. Met andere woorden, de personeelsleden moeten op voorhand aangeven of ze zullen staken en op basis daarvan zullen NMBS en Infrabel een dienstregeling uitwerken.

De wijzigingen maken deel uit van de verbetering van de financiële situatie van NMBS en de bezuinigingen in het algemeen die de regering-De Wever wil doorvoeren. Bovendien zal NMBS haar monopolie verliezen na het verstrijken van de huidige beheersovereenkomst in 2032, en de hervormingen moeten de spoorwegmaatschappij helpen om zich voor te bereiden op een geliberaliseerde markt.

De vakbonden leggen het voorlopige akkoord nu voor aan hun leden. De socialistische en christelijke vakbonden, de grootste spoorwegvakbonden, spreken zich op 27 mei uit.