Sinds gisteren is de Britse South Western Railway (SWR), die meer dan 200 stations in het zuiden van Engeland bedient, weer in handen van de overheid. Het is in feite het eerste treinbedrijf dat onder Labour genationaliseerd is.

De regering Starmer noemde de renationalisatie van British Rail, dat in 1990 werd geprivatiseerd, een “nieuw tijdperk voor de spoorwegen”. De gemiddelde treinreiziger lijkt er echter niet direct baat bij te hebben. Minister van Transport Heidi Alexander kan bijvoorbeeld niet beloven dat treinkaartjes goedkoper zullen worden, terwijl de allereerste dienst van de gerenationaliseerde SWR dit weekend plaatsvond ... met een vervangende bus vanwege werkzaamheden aan het spoor.

Grote Britse Spoorwegen

Het had een staaltje surrealisme à la Monty Python kunnen zijn, maar dat was het niet. Gisteren om 05:36 zou de allereerste dienst van de gerenationaliseerde SWR plaatsvinden van Woking naar Surbiton, een voorstedelijke wijk in Zuidwest-Londen. Alleen de doorgaande reis naar London Waterloo vond plaats met een vervangende bus vanwege werkzaamheden aan het spoor.

De Britse regering wil bijna al het passagiersvervoer per spoor in Engeland uiterlijk in 2027 renationaliseren. Deze stap maakt deel uit van de Passenger Railway Services (Public Ownership) Act, een bredere hervorming van het Britse spoorwegsysteem die vorig jaar door de regering werd aangenomen en die alle passagiersdiensten onderbrengt bij Great British Railways (GBR), een nieuwe overheidsinstantie die zowel de infrastructuur als de exploitatie zal coördineren.

South Western Railway (SWR), een van de drukste spoorwegmaatschappijen in het Verenigd Koninkrijk met meer dan 150 miljoen passagiers per jaar, is nu de eerste spoorwegmaatschappij die onder die nieuwe wet wordt genationaliseerd. De exploitatie is nu in handen van DfT Operator Ltd, een staatsbedrijf dat eerder ook LNER, Northern, Southeastern en TransPennine Express exploiteerde, allemaal regionale franchises die door de vorige regering werden genationaliseerd vanwege prestatie- of financiële problemen.

Niet meteen lagere ticketprijzen

Maar met de slechte herlancering van gisteren lijkt het erop dat de hoop op verbeteringen in betrouwbaarheid en service meteen de bodem is ingeslagen. Sterker nog, hoewel er op korte termijn weinig zal veranderen voor passagiers - tickets, dienstregelingen en abonnementen blijven geldig - heeft de regering al aangegeven dat lagere tarieven niet gegarandeerd kunnen worden. “Ik zou graag lagere tarieven beloven,” zei minister van Transport Heidi Alexander, “maar de dagelijkse exploitatie van de treinen wordt al zwaar gesubsidieerd met 2 miljard pond door de belastingbetaler.”

De vakbond Rail Maritime and Transport (RMT) noemde de nationalisatie van SWR “een grote stap voorwaarts en een duidelijke afwijzing van het mislukte privatiseringsmodel”. De vakbond uitte echter wel zijn bezorgdheid over het uitbesteden van personeel voor bijvoorbeeld beveiliging en schoonmaak aan particuliere bedrijven.

Maar de vakbond maakt zich ook zorgen over een ander ongemak: door vertragingen bij de levering zijn er op dit moment maar vijf van de 90 nieuwe Arterio-treinen beschikbaar die Alstom voor SWR heeft gebouwd en die een investering van 1 miljard pond vertegenwoordigen.

Belangrijke herschikking

Nog twee spoorwegmaatschappijen, C2C en Greater Anglia, worden later dit jaar gerenationaliseerd, respectievelijk in juli en oktober. Nog zeven andere bedrijven zullen voor 2027 opnieuw genationaliseerd worden als hun contracten aflopen - of eerder als hun prestaties onacceptabel worden bevonden. Dit zijn West Midlands Trains, East Midlands Railway, Avanti West Coast, CrossCountry, Chiltern Railways, Govia Thameslink Railway en Great Western.

De spoorwegdiensten in Wales werden in 2021 genationaliseerd. In Schotland werden de treinen in 2022 staatseigendom.

GBR zal spoorwegtrajecten in Engeland, Wales en Schotland beheren en de meeste passagierstreinmaatschappijen in Engeland exploiteren. GBR zal echter pas officieel bestaan als het parlement erover stemt. Dat zal naar verwachting in de herfst gebeuren, maar het zal nog wel even duren voordat het operationeel is. Tot die tijd heeft het DfT de leiding.

Volgens de BBC hopen verschillende ministers manieren te vinden om de kosten van treinreizen te verlagen, maar het zou onmogelijk zijn om beloftes te doen voordat GBR formeel is ingelijfd en andere diensten weer genationaliseerd zijn.

Andere stemmen in het Verenigd Koninkrijk gaan op voor meer concurrentie, zelfs binnen het genationaliseerde kader, door gebruik te maken van Open Access Train Operators die op dezelfde lijn concurreren met de overheidsoperator.