De Nederlandse spoorwegmaatschappij NS gaat in ongeveer de helft van alle Sprinter-treinen de eerste klas schrappen om extra zitplaatsen in de tweede klas te creëren. In totaal zou het gaan om 3.580 extra tweedeklas zitplaatsen.

Volgens NS is de eerste klas in de sprinter, een trein voor korte reisafstanden die wordt gebruikt voor stopdiensten, in de spits slechts ongeveer 10% bezet en moeten tweedeklas reizigers op zulke drukke momenten staan. De Belgische spoorwegen hebben momenteel geen plannen in die richting.

Impact van telewerken

Toch is volgens NS het reisgedrag veranderd na de COVID-19 pandemie. Reizigers maken minder gebruik van de eerste klas in sprinters, deels omdat ze minder de trein nemen omdat ze thuis werken. Het is een ander verhaal in intercity's, die langere trajecten afleggen; daar wordt de eerste klas goed gebruikt, aldus de NS.

Daarnaast heeft de overheid dit jaar een quotum opgelegd aan de NS met betrekking tot het aantal beschikbare zitplaatsen tijdens de spits. Minimaal 94,1% van de reizigers moet gedurende de hele reis kunnen zitten.

Bovendien is er op sommige regionale lijnen in Nederland, zoals die van Arriva en Qbuzz, ook geen eerste klas meer, zodat er meer mensen in de trein kunnen stappen.

NS zegt ook dat er na de ombouw nog steeds genoeg zitplaatsen zijn voor reizigers in de eerste klas. NS verwacht de 190 sprinters voor de zomer van 2026 te hebben omgebouwd.

Toegevoegde waarde

Zowel NS als reizigersorganisatie Rover zijn tegen het afschaffen van de eerste of tweede klas. Sommige mensen kunnen bijvoorbeeld niet goed tegen prikkels en hebben behoefte aan een rustigere trein, en ook wordt gevreesd dat een grote groep reizigers zou overstappen naar de eerste klas als die helemaal zou verdwijnen. Steeds meer bedrijven beschouwen reistijd ook als werktijd en daarom is de eerste klas een uiterst handige plek om je laptop open te klappen en te werken.

Ook Peter Meukens, voorzitter van de Belgische reizigersorganisatie TreinTramBus, noemt de meerwaarde van het kunnen combineren van reizen met werken een doorslaggevend argument om de eerste klas niet af te schaffen. ’Als je mensen uit de auto wil krijgen, dan blijft de eerste klas een belangrijke troef“, aldus Meukens op vrt.be.

“Geen vastgesteld beleid bij NMBS/SCNB”

Toch wijst Meukens erop dat er in België geen vast beleid is bij NMBS/SCNB. “Zwitserland heeft 26 tot 30% eersteklasplaatsen, Nederland 20%. In België is het 8 tot 21%, sterk afhankelijk van trein tot trein.”

Volgens Meukens is het declasseren en beschikbaar maken van een eersteklas wagon voor tweedeklas passagiers in drukke omstandigheden ook te ingewikkeld geworden. Iedereen die regelmatig de trein neemt op drukke momenten heeft zich er waarschijnlijk wel eens aan geërgerd dat het moeilijk is om een zitplaats te vinden in de tweede klas terwijl er veel lege plaatsen zijn in de eerste klas.

“Eigenlijk gaat het erom dat NMBS ervoor moet zorgen dat de treinen lang genoeg zijn”, dixit Meukens, “maar dat is niet altijd het geval. Als je mensen voor negen rijtuigen in 3 moet proppen, krijg je problemen.”

2,5% van de NMBS-reizigers reist 1e klas

Voor de duidelijkheid: je mag alleen in de eerste klas zitten als je daar een geldig en dus iets duurder ticket voor hebt, zelfs als er in de rest van de trein geen zitplaatsen meer zijn.

Uit een antwoord op een parlementaire vraag blijkt dat in 2022 ongeveer één op de 40 treinreizigers bij NMBS, of ongeveer 2,5% van alle reizigers, zou kiezen voor een zitplaats in eerste klas. Dat zou de spoorwegmaatschappij dat jaar een meerwaarde van ongeveer 35,1 miljoen euro opleveren.