De Europese Commissie roept de Belgische regering op om de subsidies voor fossiele brandstoffen grondig af te bouwen. Dat staat in haar jaarlijkse sociaaleconomische aanbevelingen aan België. De Commissie betreurt ook dat er geen plannen zijn om de subsidies voor 2030 af te bouwen.

Een dergelijke maatregel kan zowel het groener maken van transport en gebouwen stimuleren als de fiscale positie van het land verbeteren.

667 miljoen euro subsidie voor tankkaarten voor bedrijven

De federale overheid geeft jaarlijks 12 miljard euro of 2,4% van het bruto binnenlands product (BBP) uit aan directe subsidies voor fossiele brandstoffen. Deze omvatten verlaagde accijnzen op stookolie en professionele diesel, tankkaarten voor bedrijven (goed voor ongeveer 667,1 miljoen euro) en verlaagde btw op gas.

Wat dit laatste punt betreft: volgens een vorig jaar gepubliceerd rapport van Greenpeace wordt het gasverbruik van de grootste industriële verbruikers in België, bijvoorbeeld in de hoogste verbruikscategorie, 54 keer minder belast dan dat van huishoudens.

Uitfasering is goed voor de schatkist

Volgens de Commissie is de steun niet alleen economisch inefficiënt, maar bestendigt hij ook de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en draagt hij niet bij tot de klimaatverbintenissen van België. De subsidies belemmeren bijvoorbeeld de energierenovatie van gebouwen.

De geleidelijke afschaffing van deze subsidies, onder andere door accijnzen te verschuiven van elektriciteit naar fossiele brandstoffen, zou niet alleen de klimaattransitie helpen, maar ook de schatkist. “Dit is een aanzienlijk bedrag”, zegt de Commissie. “Als je ziet wat er moet gebeuren om de overheidsfinanciën in België te consolideren, zal dit echt helpen om de problemen op te lossen.”

Dergelijke hervormingen zijn ook belangrijk met het oog op de uitbetaling van de resterende middelen uit het COVID-19-recuperatiefonds. België heeft recht op in totaal 5,3 miljard euro aan subsidies en leningen. Zo'n 2,7 miljard euro is ondertussen uitbetaald, maar de tijd dringt. Om geld te krijgen, moet België voldoen aan vooraf bepaalde mijlpalen en doelstellingen. Op dit moment is slechts 28% daarvan positief geëvalueerd.

Niet het goede voorbeeld geven in de EU

België is geen uitzondering onder de EU-lidstaten als het gaat om steun aan fossiele brandstoffen, maar slechts drie andere leden van de Europese Unie zijn nog genereuzer in dit opzicht: met name Duitsland, Polen en Frankrijk. In 2023 werd het bedrag aan ecologisch schadelijke energiesubsidies in de EU geschat op € 136 miljard, of 38% van de totale energiesubsidies.

De meeste schadelijke subsidies, goed voor 93 miljard euro of 68%, houden verband met fossiele brandstoffen. In de nationale afbouwplannen was echter minder dan de helft, 43% of 48 miljard euro, van de subsidies voor fossiele brandstoffen gepland om af te lopen vóór 2025, terwijl 9% of 10 miljard euro tussen 2026 en 2030 zou aflopen. Voor de resterende 48%, goed voor 53 miljard euro, werd geen einddatum of een datum na 2030 vastgelegd.

De productie en het gebruik van energie zijn verantwoordelijk voor ongeveer 75% van de uitstoot van broeikasgassen in de Europese Unie. Het doel van de EU is om in 2050 klimaatneutraal te zijn.