De voetgangerszone in het centrum van Brussel, tussen het Fontainasplein en de Adolphe Maxlaan, bestaat sinds zondag tien jaar. De zone is sindsdien uitgegroeid tot een van de drukste in de hoofdstad, maar er is ook kritiek op gekomen omdat het te veel gericht zou zijn op toeristen en evenementen, in plaats van op inwoners.

Daarnaast zorgt het feit dat het een gemengd gebied is, waar voetgangers, fietsers en e-scootergebruikers elkaar kruisen, nog regelmatig voor discussie.

Vierde meest bezochte ‘verkeersader’ van Brussel

Sinds de herinrichting, die naast nieuwe bestrating en meer groen ook inhield dat de Anspachlaan in het centrum over ongeveer 800 meter autovrij werd gemaakt, is de voetgangerszone de vierde meest bezochte ‘verkeersader’ in Brussel geworden, met dagelijks 29.100 bezoekers. Meer dan de helft van het commerciële aanbod bestaat uit horecagelegenheden, waaronder een verscheidenheid aan fastfoodopties.

De Stad Brussel verwijst echter ook naar verschillende vernieuwingsprojecten in en rond de voetgangerszone, zoals de Oxy Tower (het vroegere Mint Center), Brouck'r (in de UGC-bioscoop) of zelfs The Dome (het vroegere Actors-gebouw). Criticus.

Organisaties zoals Inter-Environment Bruxelles (IEB) of Arau, die zich bezighouden met patrimonium, betreuren echter een gebrek aan commerciële visie en een risico op overtoerisme. “De stad heeft een keuze gemaakt: ten voordele van de bezoeker en ten nadele van de bewoners,” zeggen ze. De nieuwe projecten onthullen een gebrek aan betaalbare woningen en de mobiliteitsproblemen blijven bestaan.

‘Openlucht winkelcentrum’

De Brusselse burgemeester Philippe Close (PS) verdedigt daarentegen een “moedig” project dat “het aantal inwoners” in het stadscentrum heeft verhoogd en een “saaie stad” heeft getransformeerd. Hij wijst er ook op dat meer bedrijven zich er vestigen, “en niet alleen kleine, als je kijkt naar Engie, TotalEnergies en Bank of New York.”

Maar Arau is van mening dat de contouren van het voetgangersgebied in de centrale lanen een verouderd model uit de jaren 1980 zijn, met het idee om een winkelcentrum in de open lucht te creëren. “Het doel is om een commerciële en toeristische functie te promoten,” zegt Marion Alecian, directeur van de burgerorganisatie.

“Het probleem is dat dit ten koste gaat van lokale bedrijven en bedrijven die de identiteit van Brussel bepalen. Er is een kwalitatief rendement; we blijven zitten met een groot, gestandaardiseerd project”, vindt ze, en ze voegt eraan toe dat “het stijgende aantal bewoners per buurt moet worden geanalyseerd. Want we krijgen veel klachten van bewoners die weg willen vanwege de overlast rond de voetgangerszone.”

Arau wijst verder op vastgoedprojecten die schadelijk zijn voor het milieu en ontoegankelijk voor bewoners. “Deze gebouwen bieden luxe huisvesting, waardoor het nog moeilijker wordt om langs de boulevard te wonen. Deze buurten hebben betaalbare woningen en sociale woningen nodig,” zegt Arau.

Meer evenementen & meer bewoners

De burgemeester belooft “sociale diversiteit” in het stadscentrum te integreren. We beheren ongeveer 30% van de woningen in de stad Brussel. Maar diversiteit betekent ook inkomsten genereren. Ik aanvaard dus dat de privésector woningen bouwt, waarvan de prijzen soms hoger liggen.

Dit stelt ons ook in staat om openbare diensten en sociale welzijnsprogramma's te financieren. We zijn dus ook blij dat mensen met een hoog inkomen ervoor kiezen om in de stad te wonen,” zegt Close, die er ook op wijst dat er nu meer evenementen zijn en meer inwoners in de stad. “Ik organiseer al 20 jaar evenementen in Brussel omdat ik de stad uit haar lethargie wilde halen,” dixit de burgemeester.

Close merkt ook op dat hij, naast projecten voor herontwikkeling in de wijk Lemonnier voor de aanleg van de nieuwe metrolijn 3, nog een ander groot stedenbouwkundig project overweegt: de herontwikkeling van de Zavel, gelegen tussen het Koningsplein en het Poelaertplein.

“Er is daar veel dynamiek en daar willen we gebruik van maken om het een modernere uitstraling te geven. We moeten nog een koers bepalen, maar de renovatie van de openbare ruimte blijft een van onze topprioriteiten. De stad Brussel verandert voortdurend,” geeft hij toe.

Betere luchtkwaliteit

Uit een enquête van Brussel Mobiliteit blijkt dat de steun voor de voetgangerszone tussen 2017 en 2021 is toegenomen, vooral onder frequente bezoekers van het Brusselse stadscentrum, in vergelijking met bewoners uit de rand van de stad.

Volgens Leefmilieu Brussel is de luchtkwaliteit in het centrum ook iets verbeterd door de heraanleg, die uiteindelijk 27,8 miljoen euro kostte en het budget met meer dan 7 miljoen euro overschreed. Dit heeft vooral geleid tot lagere concentraties stikstofdioxide (NO2), hoewel deze nog steeds hoger zijn dan de norm van de Wereldgezondheidsorganisatie.