Omdat Nederland het binnenlandse treinverkeer heeft toegewezen aan de Nederlandse Spoorwegen NS, stapt de Europese Commissie naar het Europese Hof van Justitie. Zo'n rechtstreekse toewijzing is in strijd met de Europese regel dat meerdere vervoerders zich kandidaat moeten kunnen stellen voor het belangrijkste binnenlandse treinverkeer. Het Hof kan besluiten Nederland een boete op te leggen.

Nederland heeft het personenvervoer voor de periode 2025-2033 rechtstreeks aan NS gegund, in plaats van een openbare aanbesteding uit te schrijven. Dit is echter wel verplicht.

De concessie werd onderhands gegund

Regionale vervoerders, zoals Arriva, Keolis en Qbuzz, hadden hierover geklaagd in Brussel omdat de maatregel hen verhindert hun treinen tussen belangrijke bestemmingen te laten rijden.

Ontslagnemend staatssecretaris van Openbaar Vervoer Thierry Aartsen vindt het “jammer” dat de Europese Commissie deze stap heeft gezet. Volgens hem was het onderhands gunnen van de concessie aan NS in het belang van de reiziger. “We staan nog steeds achter ons verhaal”, bevestigde hij via een woordvoerder. De staatssecretaris hoopt dat het Europese Hof “duidelijkheid kan geven in deze inbreukzaak.”

Niemand verrast

Regionale spoorvervoerders hadden de Europese rechtszaak over de toewijzing van spoor aan NS al verwacht. “Wij vinden deze stap van de Europese Commissie logisch en helemaal niet onverwacht”, reageert Arriva-directeur Anne Hettinga, tevens voorzitter van de Nederlandse Federatie van Mobiliteitsbedrijven (FMN).

Ook NS is “niet verbaasd”, gezien alle ophef over de toewijzing. Een woordvoerder noemt de stap echter “teleurstellend”, omdat NS achter het standpunt van de Nederlandse overheid staat “dat alles volgens de regels is verlopen.”

Risico's?

Volgens sommige experts leidt het afschaffen van monopolies niet noodzakelijk tot goedkopere tickets of betere dienstverlening. In grote landen kan deze aanpak effectief zijn, maar voor kleine landen zoals België en Nederland wordt het ingewikkelder.

“Het Nederlandse spoor is vol, en hoe meer vervoerders er willen opereren, hoe moeilijker het wordt”, zegt Wijnand Veeneman, hoogleraar aan de TU Delft, in de Volkskrant. Hij voorspelt “grote risico's” als de rechter straks oordeelt dat het spoor direct moet worden opengesteld voor andere bedrijven.