De raad van bestuur van de Belgische openbare spoorwegmaatschappij NMBS heeft uiteindelijk de Spaanse treinenbouwer CAF (Construcciones y Auxiliar de Ferrocarriles) gekozen als voorkeursbieder voor de levering van nieuwe treinstellen.

Het gaat om een contract voor 600 nieuwe treinstellen tegen 2034, voor een geraamd bedrag tussen 1,7 miljard euro en 3,4 miljard euro. De eerste fase omvat 180 treinstellen met 54.000 zitplaatsen.

De andere kandidaten, het Franse Alstom en het Duitse Siemens, kunnen echter nog steeds in beroep gaan tegen de beslissing.

De treinen van CAF zouden minder energie verbruiken

CAF was niet de goedkoopste kandidaat, maar scoorde wel het best op basis van alle criteria. De treinen van het Spaanse bedrijf zouden bijvoorbeeld minder energie verbruiken, waardoor de kosten op de lange termijn aanzienlijk zouden dalen.

Onder andere concurrent Alstom ging tegen dit besluit in beroep bij de Raad van State. Deze laatste besloot daarop de onderhandelingen tussen NMBS en CAF op te schorten, omdat hij deze niet transparant genoeg vond.

NMBS deed vervolgens enkele herberekeningen, waarbij CAF opnieuw als beste uit de bus kwam. De politiek gekleurde raad van bestuur heeft nu besloten om “CAF opnieuw te bevestigen als voorkeursbieder, en dit op basis van een motivering die rekening houdt met het oordeel van de Raad van State,” en zal verder overleggen met CAF om tot een definitief akkoord te komen. De spoorwegmaatschappij zal CAF echter vragen om het denkproces over het vertrouwen op lokale leveranciers concreet te maken.

Meer lokale verankering

De beslissing heeft opnieuw veel kritiek uitgelokt, zowel van vakbonden als van politici. Volgens de vakbonden, die hadden gepleit voor tewerkstelling en productie in eigen land, betekent de keuze de doodsteek voor Alstom in Brugge.

“Naast de 600 werknemers bij Alstom zullen ook tal van leveranciers in de regio worden getroffen, aangezien de lokale verankering al tientallen jaren teruggaat. Onder andere leveranciers Team Industries in Roeselare en Televic in Izegem worden rechtstreeks getroffen.”

De vakbonden pleiten ook voor een debat en een herziening van de wet op de openbare aanbestedingen. “België staat onderaan de Europese lijst voor het gunnen van overheidsopdrachten. Het is niet meer dan normaal dat we kiezen voor tewerkstelling en productie in eigen land”, zeggen ze. Alstom zelf zal “de tijd nemen om de impact op Alstom en onze opties te evalueren.”

‘EU-regels voor aanbestedingen te strikt gevolgd’

De regeringspartij CD&V vraagt zich ook af waarom België zo weinig bescherming biedt aan de eigen tewerkstelling. “De gevolgen van de beslissing zijn zwaar”, stelt Kamerlid Frank Demon. “Er werd geen rekening gehouden met de sociaal-economische gevolgen. Nochtans was Alstom niet alleen goedkoper, maar ook een bewezen partner in ons land”, zegt Demon, die ook schepen is in Brugge.

Ter info: CAF leverde eerder trams aan De Lijn (Vlaanderen) en MIVB/STIB (Brussel) en maakte deel uit van het Tram'Ardent consortium voor de tram in Luik (Wallonië).

Volgens Demon zijn de Europese aanbestedingsregels te strikt gevolgd. En hij benadrukt dat bij het uitgeven van overheidsgeld ook moet worden gekeken naar de sociale en economische gevolgen.

‘Onverantwoorde keuze’

De reactie van de PVDA ligt in dezelfde lijn: “Het is onbegrijpelijk en ronduit schandalig dat een Belgisch overheidsbedrijf ervoor kiest om honderden lokale jobs op te offeren, terwijl alle nodige expertise hier aanwezig is. Werknemers en hun gezinnen zullen de zware prijs betalen voor deze onverantwoorde keuze”, aldus de oppositiepartij.

Het Vlaams Belang vindt het voornemen van NMBS om CAF te vragen een deel van de bestelling in België te produceren “een zoethoudertje voor de lokale werknemers van Alstom, want er is geen enkele garantie voor zo'n lokale productie.” Voor de extreem-rechtse partij is “het aantal lokale jobs dat hierdoor op het spel staat veel te groot om deze NMBS-beslissing lichtzinnig op te nemen” en zij zal de nodige opheldering eisen in de bevoegde parlementaire commissie.

Geen samenwerking met de Israëlische bezetting

De plus-minus enige positieve reactie vanuit een politiek perspectief komt van Groen, al slaat die op een andere intentie van NMBS. De spoorwegmaatschappij vraagt nu expliciet aan CAF om te bevestigen dat haar activiteiten het internationaal recht en de mensenrechten respecteren, na kritiek dat ze zou meewerken aan Israëlische bezettingen. “Investeren in ons openbaar vervoer, graag, maar niet als er bloed aan kleeft”, aldus Groen.

“Pas als CAF haar activiteiten in de illegale kolonies volledig heeft gestaakt, kunnen we overgaan tot het eigenlijke bevel. Gebeurt dat niet, dan pleegt CAF woordbreuk en kan het bevel niet doorgaan.”

Minister hoopt op jobs en onderaanneming in België

Tot slot verwacht federaal minister van Mobiliteit Jean-Luc Crucke (Les Engagés) dat de bestelling van NMBS bij CAF ook effectief zal leiden tot jobcreatie en mogelijkheden tot onderaanneming in België. Crucke benadrukt in de eerste plaats dat het om een autonome beslissing van NMBS gaat en dat de spoorwegmaatschappij de Europese aanbestedingsregels heeft gevolgd, waardoor er geen ruimte is voor “nationale voorkeur”.”

Maar, voegt hij eraan toe: “Ik verwacht dat dit contract de Belgische economie ten goede zal komen op het vlak van tewerkstelling, onderaanneming en industriële innovatie. De onderhandelingen moeten nu in die richting gaan.” De levering van de eerste trein is gepland voor 2029. “Elke vertraging zou onze strategische doelstelling om het aandeel van het spoor te verhogen met 30% tegen 2032 in gevaar brengen”, voegt Crucke eraan toe.

De bestelling omvat ook batterijtreinen die uiteindelijk de huidige dieseltreinen zullen vervangen.

De orderportefeuille van Alstom is meer dan goed gevuld

Nog één ding: de vakbonden van Alstom in Brugge vrezen dat het mislopen van het miljardencontract de doodsteek voor hun bedrijf kan betekenen, maar de Franse fabrikant van rollend materieel heeft in het eerste kwartaal van dit boekjaar een omzetstijging van 2,8% geboekt tot 4,5 miljard euro en zag zijn orders met 11,8% stijgen tot meer dan 4 miljard euro, vergeleken met 3,7 miljard euro in dezelfde periode van het vorige boekjaar.

Het bedrijf bevestigt ook zijn doelstellingen voor een autonome omzetgroei van 3 tot 5% voor dit jaar. En ondanks een verwachte dip in de rode cijfers van min een miljard euro voor de eerste helft van het jaar, zou de kaspositie voor het hele jaar weer positief moeten worden met tussen de 200 en 400 miljoen euro.

Europa is goed voor 85% van de ontvangen bestellingen. De orders omvatten een contract van 1,7 miljard euro voor de levering van 96 RER NG-treinen in de regio Ile-de-France en een contract van ongeveer 600 miljoen euro voor de levering van 35 interregionale e-treinen in Bulgarije. Alstom heeft vorig jaar ook een contract van 3,6 miljard euro binnengehaald voor de levering van regionale treinen in Noordwest-Duitsland.

Naast fabrieken in Frankrijk en België heeft Alstom productievestigingen in onder andere Duitsland, Spanje, Italië, Polen, India, China (via joint ventures), de Verenigde Staten, Brazilië, Mexico, Canada, het Verenigd Koninkrijk, Kazachstan en Zuid-Afrika voor de bouw van treinen en treinonderdelen.