Het was al bekend dat de Vlaamse overheid compensatiesteun geeft aan grote CO2-uitstoters. Maar volgens de krant De Standaard is die steun gestegen van 36 miljoen euro in 2019 tot bijna 270 miljoen euro vandaag. In de top 10 van begunstigden staan grote bedrijven zoals ArcelorMittal, BASF, ExxonMobil en TotalEnergies.

De steun betreft de “compensatie voor indirecte emissiekosten” die Vlaanderen geeft aan energie-intensieve bedrijven die een hogere elektriciteitsfactuur hebben als gevolg van het Europese emissiehandelssysteem (ETS).

De ‘beroemde’ ETS

Bedrijven die onder ETS-1 vallen, moeten emissierechten kopen voor elke ton CO2 die ze uitstoten. De inkomsten uit deze ETS-rechten vloeien terug naar Vlaanderen, dat een deel gebruikt om de indirecte emissiekosten te compenseren.

“Als we onze industriële bedrijven niet langer financieel ondersteunen met dit mechanisme, zullen ze hun deur in Vlaanderen sluiten”, reageert Vlaams minister-president Matthias Diependaele (N-VA). In ruil moeten de bedrijven een klimaatplan indienen, “met een verplichting om te investeren in energiebesparende maatregelen”, zegt hij.

‘Geen enkele controle’

Maar volgens Vlaams parlementslid Aimen Horch (Groen), die Diependaele hierover een parlementaire vraag stelde, is dit zinloos. “Er is geen enkele controle”, zegt Horch.

“Een bedrijf als ArcelorMittal doet echt inspanningen om groen staal te produceren, dus dat wil je steunen. TotalEnergies en ExxonMobil maken echter aanzienlijke winsten in België.

Ondertussen steeg de uitstoot van broeikasgassen door ExxonMobil met bijna 10% tussen 2018 en 2023. En toch ontving het in 2024 meer dan 15 miljoen euro aan klimaatsubsidies.”

Volgens andere bronnen stootte TotalEnergies vorig jaar 376 MT CO2-equivalent uit, een daling van ongeveer -2,6% ten opzichte van 2023. Om de jaarlijkse uitstoot van TotalEnergies in 2024 te compenseren, zou je ongeveer 53,7 miljoen voetbalvelden aan volwassen bos nodig hebben, of ongeveer 376.000 km², vergelijkbaar met de oppervlakte van Duitsland.

Volgens historische analyses draagt TotalEnergies naar schatting 0,95% bij aan de wereldwijde CO2-uitstoot. Het Amerikaanse bedrijf ExxonMobil wordt daarentegen beschouwd als een van de grootste vervuilers in de fossiele brandstofindustrie.

Greenpeace rapport wees al op deze praktijken

Vorig jaar publiceerde Greenpeace ‘De vervuiler krijgt betaald’. Volgens dat rapport ontvangen Belgische bedrijven die het klimaat vervuilen jaarlijks minstens 4,4 miljard euro aan belastinggeld.

Het grootste deel - 2,3 miljard euro - komt ook uit gratis emissierechten onder het ETS. Emissierechten worden gratis verdeeld in sectoren zoals chemie en raffinage, omdat er volgens de regering anders een groot risico bestaat dat bedrijven zich buiten Europa vestigen.

Volgens Greenpeace was de waarde van de gratis emissierechten het hoogst bij ArcelorMittal Gent in 2022, met meer dan 567 miljoen euro. Dat is twee keer zoveel als het tweede bedrijf in de tabel, BASF Antwerpen.

Daarnaast ontvangen vervuilende bedrijven in België belastinggeld via vrijstellingen van federale accijnzen op elektriciteit (1,3 miljard euro) en gas (259 miljoen euro), via vrijstellingen van groenestroomcertificaten en warmtekrachtkoppelingscertificaten (397 miljoen euro), en compensatie voor indirecte emissiekosten (179 miljoen euro), voegt Greenpeace eraan toe.

De oproep die Greenpeace bij de publicatie van het rapport deed, namelijk dat “alleen bedrijven met echte klimaatplannen in aanmerking zouden moeten komen voor subsidies, in beperkte mate en op voorwaarde dat deze steun leidt tot een vermindering van de CO2-uitstoot”, lijkt aan dovemansoren gericht.

De nettowinst van ExxonMobil voor het eerste kwartaal van dit jaar bedraagt ongeveer 7,1 miljard euro, tegenover 3,7 miljard euro voor TotalEnergies.

BASF boekte een winst van 808 miljoen euro voor het eerste kwartaal, tegenover 736 miljoen euro voor ArcelorMittal. Dit zijn wereldwijde cijfers en hebben dus geen betrekking op elke locatie binnen een land.