Vanaf 12 oktober begint de Europese Unie met de geleidelijke invoering van een nieuw elektronisch grenscontrolesysteem, bekend als het inreis- en uitreissysteem (EES). Onder dit geautomatiseerde controlesysteem moeten onderdanen van derde landen die de EU (of Zwitserland en Liechtenstein) willen binnenkomen of verlaten bij aankomst hun biometrische gegevens, vingerafdrukken en een gezichtsscan verstrekken, naast hun paspoort en vertrekdatum.

In uitzonderlijke omstandigheden, zoals zeer lange wachtrijen, kunnen de lidstaten besluiten om het systeem tijdelijk op te schorten. Het is de bedoeling dat dit systeem de traditionele paspoortstempel vervangt en realtime kruiscontroles met EU-databanken mogelijk maakt om risico's snel op te sporen.

Zes maanden uitrol

De ESS wordt over 180 dagen uitgerold. Zo kan er worden ingegrepen als er technische problemen optreden. Na één maand moet 10% aan grensovergangen worden geregistreerd, na drie maanden 35% en na zes maanden moeten alle reizigers van buiten de EU via het systeem worden geregistreerd.

Tijdens de overgangsperiode zullen de lidstaten reisdocumenten blijven afstempelen, ongeacht of er biometrische gegevens worden afgenomen. Kinderen jonger dan 12 hoeven geen vingerafdrukken af te geven. Zodra het inreis-/uitreissysteem volledig is ingevoerd, zullen er geen paspoortstempels meer worden aangebracht.

In de aanloop naar 12 oktober zal de Europese Commissie ook informatiecampagnes voor reizigers organiseren.

Slimme grenzen

De invoering van het systeem, waarover al bijna 10 jaar wordt gediscussieerd, is verschillende keren uitgesteld, voor het laatst in oktober vorig jaar, omdat Duitsland, Frankrijk en Nederland nog niet klaar waren voor de implementatie.

Het ESS maakt deel uit van het bredere “slimme grenzen” programma van de EU. Het stelt de EU in staat om vooraf goedgekeurde frequente reizigers van buiten de EU sneller toegang te verlenen - bij volgende bezoeken is alleen biometrische verificatie nodig - en tegelijkertijd illegale migratie te bestrijden.

Op dit moment mogen in aanmerking komende niet-EU-burgers 90 dagen per 180 dagen zonder visum in de EU doorbrengen. Het EES zal reisgegevens digitaliseren om ervoor te zorgen dat deze limiet niet wordt overschreden. De gegevens worden drie jaar bewaard. Als je weigert deze gegevens te verstrekken, wordt je de toegang geweigerd.

“Het inreis- en uitreissysteem versterkt de veiligheid in het Schengengebied door ons te helpen mensen te identificeren die de toegestane verblijfsduur overschrijden, onregelmatige bewegingen te voorkomen en document- en identiteitsfraude terug te dringen”, zegt Europees commissaris voor Migratie Magnus Brunner.

Extra wachttijd?

Transportbedrijven en wegvervoerders, waaronder Eurotunnel en de haven van Dover, zijn bijzonder voorzichtig met het nieuwe automatische grenscontrolesysteem. Ze vrezen lange wachtrijen op luchthavens en treinstations.

Ze hadden ook gehoopt dat een app, die wordt ontwikkeld door Frontex, het Europees Grens- en Kustwachtagentschap, klaar zou zijn voor de lancering van het EWS. Dit is echter uitgesteld omdat elke lidstaat bezig is om het te integreren in hun immigratiesysteem, dat onder de nationale bevoegdheid valt en niet onder die van de EU. Maar zelfs als de app beschikbaar is, moeten er nog steeds vingerafdrukken worden genomen aan de EU-grenzen.

Maar de burgemeester van Londen, Sadiq Khan, heeft ook zijn zorgen geuit. Kha vreest dat het systeem “chaos” kan veroorzaken in St Pancras, het station vanwaar de Eurostar treinen vertrekken en aankomen. De Britse autoriteiten hebben hun burgers al gewaarschuwd dat “enkele minuten” extra wachttijd nodig zullen zijn voor “elke passagier” om de grens over te steken.

In Dover is er bijvoorbeeld geen aparte registratiezone. Passagiers staan zoals gewoonlijk in de rij en agenten benaderen auto's en bussen met tablets waarop niet-EU-burgers worden geregistreerd en biometrische gegevens worden verzameld.

Eurostar, aan de andere kant, heeft zijn check-in ruimte uitgebreid en zal drie locaties hebben rond het station met een totaal van 49 registratiehokjes. Passagiers moeten daar hun paspoortgegevens en biometrische gegevens registreren voordat ze verder gaan naar het vertrekpunt. Er zijn ook negen extra handmatige controlehokjes (waarmee het totaal op 18 komt) en e-gates toegevoegd. Op Paris Gare du Nord en Brussel-Zuid zijn nieuwe kiosken en handmatige controlebalies toegevoegd.

In Folkestone, waar de Britse terminal van LeShuttle, voorheen Eurotunnel, is gevestigd, zijn meer dan 100 EES-registratiehokjes gepland. Get Ink, de eigenaar van LeShuttle, zegt dat het 700 auto's en 2000 passagiers per uur kan verwerken, en de EES-controles zullen betekenen dat elke auto vijf minuten nodig heeft om te verwerken, schrijft The Times.

Munchen Luchthaven

Op de meeste luchthavens worden geen problemen verwacht, omdat de technologie voor het verwerken van biometrische gegevens in veel grote terminals al beschikbaar is. Op de lange termijn, althans in theorie, zou de invoering van het inreis-/uitreissysteem uiteindelijk de grensovergangen moeten versnellen en het binnenkomen en verlaten van Europese landen veel gemakkelijker moeten maken.

Negenentwintig landen zullen deelnemen aan de geautomatiseerde controle: alle EU-landen, behalve Cyprus en Ierland. Maar ook IJsland, Liechtenstein, Noorwegen en Zwitserland.