Bedankt volgens het Klimaatakkoord van Parijs stevent onze planeet niet langer af op een catastrofale opwarming van 4 graden, maar wordt ze nog steeds geconfronteerd met een extra opwarming van 2,6 graden Celsius. Dat is wat klimaatspecialisten van World Weather Attribution en Climate Central hebben berekend.

Tien jaar geleden werd het Klimaatakkoord van Parijs ondertekend. Wereldleiders beloofden de opwarming van de aarde ruim onder de 2 graden Celsius te houden, en bij voorkeur onder de 1,5 graad, vergeleken met de periode 1850-1900.

‘Er is iets aan het veranderen.’

In die tien jaar hebben we weinig vooruitgang geboekt. Ondanks talloze beloften om de uitstoot te verminderen, blijven we recordhoeveelheden broeikasgassen uitstoten. Tegelijkertijd komt ook het besluitvormingsmechanisme bij COP's steeds meer onder vuur te liggen, zoals vorig jaar in Azerbeidzjan het geval was.

Als gevolg daarvan blijven de klimaatvooruitzichten slecht en blijven klimaatwetenschappers jaar na jaar aandringen op een snelle vermindering van de uitstoot. Een week voor de volgende klimaattop in Belém (Brazilië) rijst de vraag: wat is nog het nut van COP's?

Toch is er duidelijk iets aan het veranderen. Dat is zelfs tien jaar na Parijs nog steeds duidelijk, en het is een belangrijke prestatie in een kwestie waarbij je de hele wereld mee moet krijgen.

‘Klimaatverandering heeft een mondiale oorzaak’

Terwijl de wereld vóór Parijs nog op koers lag voor een opwarming van 4 graden Celsius ten opzichte van het pre-industriële tijdperk (1850-1900), is dat momenteel ‘slechts’ 2,6 graden. Concreet betekent dit dat er in dat geval niet 114 extra warme dagen per jaar zullen zijn, maar gemiddeld ‘slechts’ de helft daarvan (57). In België zou dat 66 extra warme dagen per jaar betekenen, maar bij een opwarming van 4 graden zouden dat er 94 zijn.

Het rapport van de WWA en Climate Central geeft verder aan dat extreme hittegolven zullen toenemen, wat veel geld zal kosten.

Toch waren de klimaattop in Parijs en de daaropvolgende COP's een goede zaak, zegt VUB-klimaatwetenschapper Wim Thiery. “Samen zijn ze erin geslaagd het ergste scenario te voorkomen. Klimaatverandering heeft een mondiale oorzaak en moet dus ook mondiaal worden besproken. En de COP's zijn het enige mechanisme om dat te doen.”

Aan de andere kant begrijpt Thiery de kritiek. Er zijn maatregelen genomen, maar veel te weinig. “We kunnen het langetermijndoel alleen bereiken als we op grote schaal CO2 uit de lucht verwijderen...”

Ambitieuze doelstellingen

Ondertussen bereiden landen zich voor op de volgende klimaattop, en sommige zijn erg ambitieus. De Britten bijvoorbeeld komen met de meest ambitieuze plannen. Ze beloven hun uitstoot tegen 2035 met 81 procent te verminderen ten opzichte van het niveau van 1990 – de meest ambitieuze doelstelling ter wereld.

Spanje, dat enerzijds zwaar getroffen is door droogte en anderzijds door overstromingen, heeft aangekondigd tientallen miljarden euro's te zullen investeren in aanvullend klimaatbeleid, met name in schone energie.

Denemarken is hoe dan ook de Europese koploper op het gebied van klimaatbeleid – geen enkel land presteert beter op het gebied van klimaatbeleid in Europa en de rest van de wereld. Zweden en Finland worden ook beschouwd als koplopers op het gebied van klimaatbeleid. Hun klimaatbeleid is grotendeels gebaseerd op hun uitgestrekte bossen. Deze kunnen enorme hoeveelheden CO2 opnemen, wat zou kunnen zorgen voor een snelle klimaatneutraliteit.

Finland heeft al toegezegd om in 2035 klimaatneutraal te zijn, vijftien jaar eerder dan de EU. Maar door de oorlog in Oekraïne en het verlies van Russisch hout kapt het land nu meer van zijn eigen bossen. “Op dit moment stoten de Finse bossen dus meer uit dan ze opnemen, en ligt het land niet meer op koers om zijn doelstelling voor 2035 te halen.

Vervoer en landgebruik

België streeft, net als de hele Europese Unie, naar klimaatneutraliteit tegen 2050. Sinds 1990 is de uitstoot van broeikasgassen met 31 procent gedaald, maar dat gaat te langzaam. Het tempo zou 1,7 tot 2 keer sneller moeten zijn dan in de afgelopen tien jaar. Vier belangrijke sectoren (industrie, energietransitie, gebouwen en landbouw) evolueren in de goede richting, maar nog steeds te traag.

Volgens de tweede editie van de federale Klimaattransitiebarometer blijven de ontwikkelingen op het gebied van vervoer “bijzonder zorgwekkend” en gaat het landgebruik de verkeerde kant op. Er wordt nog steeds te veel verhard of bebouwd en te veel grasland wordt omgezet in landbouwgrond.

30e VN-klimaatconferentie

De 30e klimaatconferentie van de Verenigde Naties, of COP30, gaat aanstaande maandag van start in Belém (10 tot 21 november), Brazilië, tegen een achtergrond van acute geopolitieke spanningen, maar vooral in een context van absolute klimaat- en milieu-noodsituatie.

Maand na maand, jaar na jaar volgen recordtemperaturen en atmosferische CO2-concentraties elkaar op. 2024 was wereldwijd het warmste jaar en het eerste kalenderjaar waarin de opwarming 1,5 °C boven het pre-industriële niveau overschreed.

Als onaangename herinnering veroorzaakte orkaan Melissa enkele dagen voor de opening van COP30 grote verwoestingen in het Caribisch gebied, met ongeveer vijftig doden en miljarden dollars aan schade tot gevolg.

De orkaan, de krachtigste die in 90 jaar tijd land heeft bereikt toen hij Jamaica trof als een storm van categorie 5 met windsnelheden van bijna 300 km/u, is vier keer zo waarschijnlijk geworden door de door de mens veroorzaakte klimaatverandering, volgens een studie gepubliceerd door wetenschappers van het Imperial College London.