Veerboten in havensteden als Barcelona, Dublin en Napels zijn verantwoordelijk voor meer giftige luchtvervuiling (zwaveloxide of SOx) dan alle auto's in die steden, zo blijkt uit een nieuw onderzoek van Transport & Environment (T&E).

Dublin is momenteel de meest vervuilde havenstad in Europa wat betreft luchtvervuiling door veerboten, gevolgd door Las Palmas en Holyhead. Barcelona is de ferryhaven met de hoogste CO2-uitstoot in Europa.

De route tussen Travemünde (Duitsland) en Helsinki (Finland) is geïdentificeerd als de ferryroute met de hoogste uitstoot in Europa, gevolgd door de corridor tussen Dover en Calais.

België komt echter niet voor in de ranglijst van vervuiling door veerboten omdat het land geen bewoonde eilanden heeft en de vraag naar passagiersveerboten zeer beperkt is. Havens in België zijn voornamelijk vrachtknooppunten, geen passagiersknooppunten. Zeebrugge heeft bijvoorbeeld wel wat roro-veerbootverkeer.

Structurele factoren

Veerboten spelen een cruciale rol in het verbinden van de Europese eilanden met het vasteland, maar veel ervan zijn oud en vervuilend en schaden het klimaat en de gezondheid van mensen die in de buurt van havens wonen.

Volgens het onderzoek stootten 1.043 veerboten die in Europa varen in 2023 ongeveer 13,4 miljoen ton CO₂ uit, wat gelijk staat aan de jaarlijkse uitstoot van ongeveer 6,6 miljoen auto's.

De hoge emissies in de lucht worden grotendeels verklaard door structurele factoren: de gemiddelde leeftijd van de schepen (26 jaar), de zware zwavelhoudende scheepsbrandstoffen en de stedelijke nabijheid: veerboten varen zeer dicht bij steden en liggen lange perioden in de haven, waardoor de vervuiling in de steden wordt geconcentreerd.

‘Tijd voor schone vernieuwing’

Het is veelbelovend dat in 2035 60% van de veerboten in Europa elektrisch zou kunnen zijn en dat meer dan de helft (52%) goedkoper zou zijn dan schepen die op fossiele brandstoffen varen, zo blijkt uit het rapport. Nu de gemiddelde leeftijd van veerboten in Europa 26 jaar is, is het tijd voor een schone vernieuwing, aldus T&E.

Over heel Europa beginnen elektrische veerbootroutes te verschijnen, wat bewijst dat schoon reizen per veerboot in veel gevallen commercieel haalbaar is. De belangrijkste barrière voor het opschalen van elektrische veerboten is de oplaadinfrastructuur, maar de uitdaging is kleiner dan wordt aangenomen. 57% van de havens zou slechts kleine opladers van minder dan 5 MW nodig hebben om de exploitatie van elektrische veerboten te ondersteunen.

‘Veerboten moeten gemeenschappen verbinden, niet vervuilen’

Dit gaat veranderen in 2027, wanneer er nieuwe emissiebeheersgebieden van kracht worden die de luchtvervuiling door maritieme brandstoffen in het noordoostelijke deel van de Atlantische Oceaan beperken.

Felix Klann, beleidsmedewerker scheepvaart bij T&E: “Veerboten moeten gemeenschappen verbinden, niet vervuilen. Te veel veerboten verbranden vervuilende fossiele brandstoffen en pompen giftige lucht in de havensteden van Europa. Door ze te elektrificeren kan de uitstoot drastisch worden verminderd en kunnen miljoenen mensen een frisse neus halen.”

Vrachthubs zijn veel vervuilender

Wanneer alle scheepstypen worden meegenomen (containerschepen, tankers, cruiseschepen, bulkcarriers, veerboten), verandert de ranglijst van de meest vervuilende havens van Europa drastisch in vergelijking met de analyse die alleen op veerboten is gebaseerd.

Onderzoeken van organisaties zoals het Europees Milieuagentschap en Transport & Environment tonen consequent aan dat grote vrachtknooppunten verantwoordelijk zijn voor het grootste deel van de uitstoot.

Havens die worden gedomineerd door megacontainerschepen en tankers stoten in totaal veel meer CO₂ uit dan veerhavens. De haven van Rotterdam bijvoorbeeld, de grootste haven van Europa, verwerkt grote hoeveelheden container- en olieverkeer.

De haven van Antwerpen-Brugge heeft ook een enorme petrochemische en containeractiviteit. Jaarlijks wordt er ongeveer 290 miljoen ton goederen behandeld.

België: op één na grootste zeevervuiler

De belangrijkste haven van België is een van de grootste bronnen van scheepvaartemissies in Europa. Het herbergt een van de grootste petrochemische clusters ter wereld, verwelkomt zeer grote schepen en schepen varen ver landinwaarts langs de Schelde, waardoor de vervuiling in dichtbevolkte gebieden toeneemt.

België scoort laag als het gaat om vervuiling door veerboten, maar zeer hoog als het gaat om totale maritieme emissies. Hoewel België geen grote vervuilingshaard is voor veerboten, herbergt het land een van Europa's grootste scheepvaartknooppunten, met de haven van Antwerpen-Brugge als de op een na grootste maritieme emissiebron in Europa, na Rotterdam.