De Belgische openbare spoorwegmaatschappij NMBS blijft onderzoeken of er toegangspoortjes kunnen worden geïnstalleerd in stations om de veiligheid te verhogen. Mogelijk wordt een proefproject opgestart in verschillende stations.

Dit is een opvallende ommekeer voor NMBS, aangezien het idee eerder werd verworpen. De mogelijkheid om toegangspoortjes te installeren in de belangrijkste treinstations van het land werd in het regeerakkoord geopperd, maar werd in september door NMBS verworpen wegens een “negatieve business case”.”

Het Reizigers Advies Comité (RGCT) is echter tegen de installatie van toegangspoortjes op grote stations. “Toegangspoortjes zullen het probleem van tariefontduiking niet oplossen”, staat in een advies.

Binnenkort update van studie 2023

Dinsdag kondigde minister van Mobiliteit Jean-Luc Crucke (Les Engagés) in het mobiliteitscomité van de Kamer aan dat er op proef toegangspoortjes zouden worden geïnstalleerd in vijf grote stations.

Een dag later wijzigde zijn kabinet dat bericht echter: “NMBS/SCNB onderzoekt de voorwaarden die nodig zijn om dit jaar een proefproject op te zetten. Op basis van die analyse wordt besloten of het project door kan gaan.”

Volgens NMBS-woordvoerster Britt Monten werkt de spoorwegmaatschappij aan een update van een studie uit 2023 over dit onderwerp. “We kijken niet alleen naar poortjes, maar ook naar alternatieven, zoals ticketvalidators of extra beveiligings- en fraudebestrijdingsmaatregelen.” Tegen april wil het bedrijf duidelijkheid hebben over de voorwaarden voor het opstarten van een mogelijk proefproject.

Eén station met toegangspoortjes

De hernieuwde belangstelling is opvallend, want eerder werd het idee om ticketpoortjes te installeren op grote treinstations afgewezen omdat de kosten veel hoger zouden zijn dan de extra inkomsten door minder fraudegevallen. Vorig jaar werden 40% meer passagiers gescreend dan het jaar daarvoor.

NMBS wees er in het verleden ook op dat dergelijke poortjes niet zijn opgenomen in het 10-jarige contract met de overheid en dat er geen budget voor is uitgetrokken. Bovendien zouden alle tickets ook digitaal moeten zijn.

Op het Brusselse metronetwerk en in sommige treinstations in het buitenland moeten reizigers hun ticket scannen voor ze het perron op mogen. In België is het station Brussels Airport het enige station waar dergelijke toegangspoortjes al bestaan.

TreinTramBus niet voor

De reizigersorganisatie TreinTramBus is tegen de installatie van poortjes in het openbaar vervoer. Ze reageert hiermee op de beslissing van NMBS en de aankondiging van Vlaams minister van Mobiliteit Annick De Ridder (N-VA) dat twaalf Antwerpse metrostations uitgerust zullen worden met poortjes, goed voor een investering van 15 miljoen euro.

“Door geldgebrek en besparingsmaatregelen zijn we genoodzaakt om het aanbod van het openbaar vervoer aanzienlijk in te krimpen”, zegt voorzitter Peter Meukens in Het Nieuwsblad. “Maar is er nog genoeg geld beschikbaar voor poorten?”

Ook de vakbonden in het openbaar vervoer zijn tegen. Ze vrezen dat de poortjes minder effectief zullen zijn in het bestrijden van overlast door daklozen of drugsgebruikers en dus de veiligheid op stations niet zullen verbeteren.

RGCT is ook geen fan

Het Reizigers Advies Comité (RGCT) heeft zich nu ook expliciet uitgesproken tegen het plaatsen van toegangspoortjes. Zo is zij van mening dat het effect van poortjes op tariefontduiking beperkt is en dat poortjes het onveiligheidsgevoel van passagiers kunnen vergroten omdat tariefontduikers proberen mee door de open deuren te glippen. Poortjes kunnen ook hinderlijk zijn voor grote groepen passagiers, voor mensen met een handicap (en hun begeleiders), voor passagiers met fietsen, enzovoort.

De RGCGT is ook van mening dat het plaatsen van toegangspoortjes op de perrons problemen zou opleveren voor overstappende reizigers die van perron moeten wisselen. Toegangspoortjes aan de stationsingangen zouden daarentegen de publieke functie van de stations verstoren en ervoor zorgen dat de winkeliers in de stations klanten en inkomsten zouden verliezen.

De RGCT beveelt aan dat “de aanzienlijke budgetten die nodig zouden zijn om toegangspoortjes te installeren op grote stations, enerzijds worden geïnvesteerd in extra inspectiepersoneel en anderzijds in diensten die de reizigers beter bedienen, zoals het verhogen van de treinfrequentie overdag en het uitbreiden van de openingsuren met late avonddiensten, vooral in het weekend, een aanbeveling waar veel jonge treingebruikers zeker geen bezwaar tegen zullen hebben.

Ter vergelijking: Van de meer dan 400 stations in Nederland zijn er op 82 stations ticketpoortjes geïnstalleerd en in gebruik genomen. En wat zien we? Het aantal uitgeschreven boetes daalde aanvankelijk van 350.000 in 2015 naar 230 in 2018 - een daling van 34%. Maar in 2025 kregen bijna 400.000 mensen zonder kaartje een boete, bijna een verdubbeling ten opzichte van 2018. Of hoe, ondanks de aanwezigheid van toegangspoortjes, tariefontduiking een hardnekkig probleem blijft in Nederland.