België is officieel de vijfde EU-lidstaat geworden die volledige goedkeuring heeft verleend voor het gebruik van het Tesla FSD-systeem voor autonoom rijden. Na succesvolle proeven met een testvoertuig heeft de Vlaamse minister van Mobiliteit, Annick De Ridder (NV-A), de goedkeuring verleend. Terwijl regelgevende barrières in heel Europa blijven verdwijnen, heeft Tesla tegelijkertijd het prijsmodel voor zijn pakket voor geassisteerd rijden herzien.

Nederland was het eerste land dat FSD toeliet en heeft daarmee een domino-effect teweeggebracht in de regelgeving onder EU-recht. De goedkeuring verspreidt zich langzaam maar zeker naar de rest van West-Europa, sneller dan de meesten hadden verwacht. Litouwen, Estland en Denemarken hadden het Nederlandse voorbeeld al gevolgd. Nu heeft België dat ook gedaan.

Volledige goedkeuring ondertekend

Annick De Ridder heeft de formele goedkeuring op 10 juni ondertekend. Dit besluit betekent het einde van een proces dat begon met één testvoertuig en 5.000 kilometer begeleid rijden op de Belgische wegen – een proeffase die nu met succes is afgerond en formeel ter beoordeling is voorgelegd.

Gezien de federale structuur van België geldt een vergunning die door een van de drie regionale overheden van het land is afgegeven, voor het hele land. Tesla kan FSD Supervised dan ook op het gehele Belgische grondgebied aanbieden op basis van de Vlaamse vergunning van De Ridder alleen.

Een quiz voordat je gaat rijden

Er is één voorwaarde voor Belgische Tesla-eigenaren die het systeem graag willen uitproberen: voordat ze FSD voor het eerst activeren, moeten ze een verplichte tutorial in de auto doorlopen en een korte quiz doorstaan. Dit is een directe vereiste van VN-Reglement 171, dat betrekking heeft op geautomatiseerde rijbaanassistentiesystemen en van bestuurders verlangt dat ze aantonen dat ze de beperkingen van het systeem begrijpen en zich bewust zijn van hun eigen blijvende verantwoordelijkheid achter het stuur.

In de quiz met twee vragen wordt automobilisten gevraagd aan te geven wanneer FSD actief is en te bevestigen dat zij te allen tijde wettelijk aansprakelijk blijven voor het gedrag van het voertuig.

De testfase van 5.000 km was bedoeld om de autoriteiten in staat te stellen te beoordelen hoe de sensoren en het neurale netwerk van Tesla reageren op de Belgische infrastructuur en de verkeerssituatie in de praktijk. Dat doel is bereikt.

Wat niet is veranderd, is het wettelijke en veiligheidskader. FSD Supervised wordt nog steeds ingedeeld in niveau 2 op de SAE-schaal. De bestuurder moet alert blijven en klaar staan om op elk moment in te grijpen. Overmoedige bestuurders in de VS hebben ongelukken veroorzaakt doordat ze te veel vertrouwen in het systeem stelden. Tesla is op zijn thuismarkt veroordeeld voor dergelijke incidenten. In Europa is er geen ruimte voor discussie: de wettelijke verantwoordelijkheid ligt volledig bij de bestuurder.

Achterpoortje in de regelgeving

De goedkeuring door België is, net als die van Litouwen, Estland en Denemarken eerder, een direct gevolg van de doorbraak op regelgevingsgebied die in Nederland is bereikt. De Nederlandse RDW heeft voorlopige Europese typegoedkeuring verleend voor FSD Supervised na een evaluatieprogramma van 18 maanden, waarbij meer dan 1,6 miljoen kilometer aan testritten op de weg is afgelegd.

De aanpak van Tesla valt buiten de grenzen van de traditionele Europese automobielregelgeving, die van oudsher het stuurkoppel bij geautomatiseerd sturen en handsfree rijden beperkt tot ongeveer 20 seconden, waarna de bestuurder moet ingrijpen. In plaats daarvan maakte Tesla gebruik van een specifieke “afwijkingsprocedure” onder de EU-regels – een juridisch mechanisme dat een lidstaat toestaat om voorlopige typegoedkeuring te verlenen. Terwijl de Europese Commissie beraadslaagt over een definitieve, bindende uitspraak, kunnen andere EU-lidstaten het Nederlandse precedent gebruiken om hun eigen vergunningen af te geven.

Het Technisch Comité voor Motorvoertuigen (TCMV) van de EU zal op 30 juni de cruciale vrijstelling op grond van artikel 39 bespreken – de juridische basis voor Tesla’s goedkeuringstraject in Europa. Er staat geen stemming op de agenda, maar de bespreking wordt algemeen gezien als een belangrijke stap op weg naar een mogelijk EU-breed besluit. Tesla heeft officieel bevestigd dat er momenteel in 12 landen goedkeuring in behandeling is, waaronder Frankrijk, Spanje, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Portugal, Ierland, Denemarken en Noorwegen.

Einde van de eenmalige aankoop

Sommige autofabrikanten, zoals Ford en Mercedes, bieden eveneens geavanceerde niveaus van geautomatiseerd rijden aan, maar dan op afgebakende stukken van de Belgische snelwegen of onder beperkte omstandigheden, zoals in files – deels omdat camera’s de aandacht van de bestuurder volgen en controleren. De aanpak van Tesla is breder en minder aan beperkingen gebonden, en dat is precies wat de regelgevers nerveus maakt.

Terwijl Tesla zich een weg baant door het Europese regelgevingsdoolhof, heeft het bedrijf ook zijn verkoopstrategie volledig herzien. De mogelijkheid om FSD in heel Europa in één keer aan te schaffen, is vervangen door een maandelijks abonnement. De economische aspecten zijn niet geheel ongunstig voor bestuurders: bij € 99 per maand duurt het meer dan zes jaar om de oude aankoopprijs van € 7.500 te bereiken, en het abonnement kan worden gepauzeerd wanneer het niet nodig is.

Weerstand vanuit het noorden

Toch zijn niet alle Europese landen even enthousiast over de Nederlandse toegang tot FSD. Vooral de Scandinavische regelgevers hebben zich uitgesproken sceptisch getoond. De Zweedse vervoersautoriteit merkte op dat ze “nogal verrast” waren toen ze hoorden dat Tesla FSD toestond de aangegeven snelheidslimieten te overschrijden – en dat dit niet zou mogen. Finse vervoersfunctionarissen plaatsten grote vraagtekens bij een systeem dat “handsfree rijden introduceerde op ijzige wegen met een maximumsnelheid van 80 km/u.”

Beide landen wijzen op een fundamenteel verschil: de trainingsgegevens van Tesla zijn sterk afgestemd op de wegomstandigheden in Californië. Het Europese wegennet – smaller, complexer en in de Scandinavische landen maandenlang bedekt met sneeuw – is een heel ander verhaal. Noorwegen heeft afzonderlijk aangegeven dat het het gebruik van de term “zelfrijdend” in verband met het systeem volledig wil verbieden.

De bijeenkomst van EU-functionarissen in juni zou wel eens een veelzeggende test kunnen blijken te zijn. De uitkomst van die bespreking zal bepalen of België door kan gaan met FSD of dat de verleende goedkeuring moet worden ingetrokken.