In delen van Europa heerst momenteel een ernstige hittegolf. Verschillende landen hebben te kampen met de tweede hittegolf van het jaar, wat leidt tot gevaarlijke pieken in de ozonvervuiling op leefniveau, met verwoestende gevolgen voor de gezondheid van mens en milieu, waarschuwt het Europees Milieubureau (EEB), het grootste netwerk van milieu-ngo’s in Europa.

Na meerdere dagen met temperaturen boven de 35 °C hebben de Italiaanse autoriteiten voor 21 juni een rood alarm afgegeven voor acht steden, waaronder Bologna, Florence, Milaan en Turijn. In Frankrijk gold voor 22 en 23 juni in 49 departementen een rood hittealarm, terwijl in Spanje temperaturen van 40-42 °C werden voorspeld in de grote valleien in het binnenland, met plaatselijk uitschieters tot 44 °C. Voor België is de situatie ernstig en zal deze waarschijnlijk nog verergeren, maar is nog niet aantoonbaar ‘historisch’.’

Volgens de RMI-voorspelling van 22 juni wordt het in het centrum 32 °C en in het zuiden 34 °C, met een stijging naar 33-35 °C op dinsdag en plaatselijk 37 °C op woensdag en donderdag, met warme nachten. In Ukkel werd op 19 juni 32 °C gemeten, een record voor die kalenderdatum.

De ⁠sterke temperatuurstijging wordt veroorzaakt door een massa hete lucht die vanuit de Sahara naar het noorden trekt, aangewakkerd door een krachtig hogedruksysteem dat bekendstaat als de ‘Afrikaanse anticycloon’.’

Meteorologen zeggen dat het weersysteem een zogenaamde ‘hittekoepel’ veroorzaakt, waardoor warme lucht boven West- en Midden-Europa wordt vastgehouden en de temperaturen dag na dag blijven stijgen.

Fotochemische smog

Extreme temperaturen hebben ernstige gevolgen voor de gezondheid, maar de effecten van fotochemische smog, die ontstaat als gevolg van ozonvervuiling op leefniveau, zijn nog steeds weinig bekend.

In 2022 leidde de blootstelling aan ozonvervuiling, die grotendeels werd veroorzaakt door methaan afkomstig van industriële landbouwpraktijken, tot naar schatting 70.000 vroegtijdige sterfgevallen en € 2 miljard aan oogstverliezen in de hele EU.

Hittegolven verergeren het probleem, waardoor de drempelwaarde voor het alarmniveau wordt overschreden. Luc Powell, senior beleidsmedewerker voor luchtkwaliteit en landbouw bij het EEB, waarschuwt: “Opnieuw teisteren gevaarlijke pieken in de ozonvervuiling op leefniveau, aangewakkerd door hittegolven, het hele continent.”

“De fotochemische smog die hierdoor ontstaat, vervuilt de lucht die we inademen, beschadigt gewassen en legt extra druk op ecosystemen die het toch al moeilijk hebben.”

Het woord smog is een samentrekking van de Engelse woorden smoke en fog. In de zomer bestaat smog voornamelijk uit ozon (O₃). Ozon komt ook voor hoog in de atmosfeer: daar beschermt het ons tegen schadelijke UV-straling. Maar dicht bij het aardoppervlak (waar wij leven) is ozon schadelijk voor de gezondheid.

Gezondheidsgevolgen

Warmte, zonlicht en stilstaande lucht kunnen de concentratie van ozon op leefniveau sterk doen stijgen. Ozon ontstaat wanneer verontreinigende stoffen, zoals methaan, onder invloed van zonlicht reageren met stikstofoxiden (NOX).

Hoewel de precieze samenstelling van de vervuilende stoffen die hiervoor verantwoordelijk zijn complex is, wijst het recentste rapport van Ricardo erop dat methaan verantwoordelijk is voor 35-37% schadelijke ozon op leefniveau, waardoor het een cruciaal doelwit is voor de verbetering van de luchtkwaliteit.

De gezondheidsrisico’s zijn reëel: ozon, een bestanddeel van smog, kan ademhalingsproblemen, astma en de longfunctie verergeren.

Methaan valt momenteel buiten het toepassingsgebied van de richtlijn inzake nationale emissiereductieverplichtingen (NEC) en het Protocol van Göteborg, waardoor een belangrijke kans wordt gemist om de rol van methaan bij de vorming van ozon te erkennen en inspanningen ter vermindering van de uitstoot te ondersteunen.

Conclusie

Europa wordt getroffen door een uitzonderlijk vroege hittegolf die het hele continent bestrijkt, met extreme omstandigheden in Frankrijk, op het Iberisch schiereiland en in delen van Midden-Europa. België gaat een hittegolf met grote gevolgen tegemoet, waarbij dagrecords en voorspellingen rond de 37° liggen. Het is echter nog te vroeg om dit een nationaal historische gebeurtenis te noemen, zolang de hittegolf nog niet voorbij is en de officiële waarnemingen nog niet volledig zijn.

Overige schade

De extreme hitte begint de infrastructuur te verstoren. In Frankrijk zei Jean Castex, directeur van de SNCF, dat het spoorwegnet “zwaar werd getroffen” door de hoge temperaturen, en in Berlijn zorgde hevige regen voor verstoringen tijdens het openluchtfestival „Fête de la Musique”.

Ook dierenredders melden dat de druk steeds groter wordt. Een opvangcentrum in de buurt van de Belgische stad Namen meldde dat het de afgelopen dagen zo’n 150 dieren met hitteklachten had opgevangen, waarbij vooral jonge vogels gevaar liepen. Deskundigen zeggen dat de situatie een bredere trend weerspiegelt: hittegolven in Europa komen door de klimaatverandering steeds vaker voor en worden steeds heviger.