Na 1.021 dagen, oftewel bijna drie jaar, beëindigt IF Metall, de grootste industriële vakbond van Zweden, zijn staking tegen Tesla. De reden is even schokkend als bitter: de Amerikaanse fabrikant van elektrische auto’s heeft de overgebleven stakers één voor één uitgekocht, totdat er niemand meer over was om te picketten.

De openbare strijd begon op 27 oktober 2023, toen ongeveer 120 Tesla-monteurs in zeven Zweedse werkplaatsen het werk neerlegden. Hun eis was bescheiden naar Scandinavische maatstaven: het ondertekenen van een ‘kollektivavtal’, de Zweedse benaming voor een sectorbrede collectieve arbeidsovereenkomst die bijna 90 procent van alle werknemers in het land dekt en lonen en arbeidsvoorwaarden garandeert.

Solidariteitsstakingen

Tesla weigerde, en het conflict breidde zich al snel uit tot buiten de stakende werknemers, aangezien de ‘kollektivavtal’ als een nationale bevoegdheid wordt beschouwd. Havenarbeiders weigerden Tesla’s in Zweedse havens te lossen.

PostNord stopte met het bezorgen van de kentekenplaten van het bedrijf. Elektriciens legden het onderhoud aan de oplaadpunten stil. Schildersbedrijven stopten met reparatiewerkzaamheden. Bovendien breidden de solidariteitsstakingen zich uit naar Denemarken, Noorwegen en Finland.

Hoewel dit de eerste staking was in de twintigjarige geschiedenis van Tesla, reageerde de autofabrikant koppig en wist hij de blokkades te omzeilen. Het bedrijf importeerde auto’s via Duitsland en vervoerde ze per vrachtwagen naar het noorden, naar Trelleborg.

Het bedrijf stapte naar de rechter om de kentekenplaten rechtstreeks te verkrijgen in plaats van via de post. Het bedrijf gaf geen krimp wat betreft het ondertekenen van de collectieve arbeidsovereenkomst. De staking sleepte zich voort tot de langste arbeidersprotestactie die Zweden en Europa ooit hadden meegemaakt.

Zelfs niet over honderd jaar

Uiteindelijk hielden nog ongeveer 80 leden van IF Metall stand. Maar toen betaalde Tesla hen om te vertrekken. In feite werd er geen compromis bereikt.

“Tesla beschikt over gigantische financiële middelen en heeft die onder andere gebruikt om de stakers uit te kopen. (…) Zoiets hebben we de afgelopen honderd jaar nog niet meegemaakt,” aldus Veli-Pekka Säikkälä, contractsecretaris bij de Zweedse vakbondsfederatie LO, in een officieel persbericht.

De teleurstelling van Säikkälä vindt weerklank bij collega-vakbondsvertegenwoordigers. Simon Petersson, contractsecretaris bij IF Metall: “Tesla is zo fel gekant tegen collectieve arbeidsovereenkomsten dat ze liever vakbondsleden uitkopen dan dat ze vaste arbeidsvoorwaarden bieden.” 

Geen schade aangericht

De LO verklaart echter dat zij haar inspanningen om de ondertekening van het ‘kollektivavtal’ te bewerkstelligen, niet zal staken. Zij verwijst zelfs naar een nieuwe staking als middel om dit te bereiken, hoewel dit inmiddels een symbolisch karakter lijkt te hebben gekregen, aangezien het uitschrijven van cheques erin slaagt het verzet te onderdrukken. 

Maar het meest opmerkelijke is dat het conflict de bedrijfsresultaten van Tesla in Zweden nooit echt heeft geschaad. In 2024, het jaar waarin de staking op zijn hoogtepunt was, boekte Tesla zijn beste jaar ooit in dat land. Werknemers bij andere bedrijven toonden hun solidariteit met de staking, maar klanten leken er niet om te geven. 

Een voorbeeld voor Duitsland?

De vraag is nu of dit Tesla aanmoedigt om dezelfde harde lijn te volgen in Duitsland, waar IG Metall al jaren rond de fabriek in Grünheide cirkelt. De verkiezingen voor de Duitse ondernemingsraad van Tesla hebben de vakbond al herhaaldelijk een klap toegebracht, waarbij onafhankelijke, niet-vakbondgebonden lijsten een absolute meerderheid hebben behaald. 

Het is niet moeilijk te begrijpen waarom de overwinning van Tesla zo problematisch is. Het Zweedse arbeidsmodel is gebaseerd op een vrijwel universele dekking door collectieve arbeidsovereenkomsten. Tesla heeft zojuist aangetoond dat een vastberaden buitenlandse werkgever met diepe zakken dat model als een optionele extra kan beschouwen.