ADe luchtkwaliteit in Londen is aanzienlijk verbeterd sinds de uitbreiding van de Ultra-Low-Emission Zone – een gebied in de stad waar vervuilende voertuigen een heffing moeten betalen om er te mogen rijden.

De ULEZ werd in 2019 voor het eerst ingesteld onder de huidige burgemeester van Londen, Sadiq Khan, werd in 2021 en 2023 uitgebreid en bestrijkt nu heel Groot-Londen, waar ongeveer 9 miljoen mensen wonen. De zone is bedoeld om de vervuiling terug te dringen, terwijl de congestieheffing bedoeld is om het verkeer te verminderen (hoewel dit ook de vervuiling vermindert).

De ULEZ-beperkingen zijn niet zo streng: de meeste diesel- en benzineauto’s die respectievelijk in de afgelopen 10 en 20 jaar zijn geproduceerd, voldoen aan de eisen, hoewel ze nog steeds aanzienlijke uitlaatvervuiling veroorzaken. Er gelden ook uitzonderingen voor bussen, bestelwagens en dergelijke.

Resultaten

Niettemin blijkt uit een recent rapport van de City of London hoe effectief de ULEZ de vervuiling in Londen heeft teruggedrongen en de volksgezondheid heeft verbeterd. In het rapport wordt erop gewezen dat stikstofoxiden en PM2,5 – twee van de gevaarlijkste bestanddelen van voertuigemissies – met bijna een derde zijn gedaald in vergelijking met wat er zonder de ULEZ zou zijn gebeurd.

In sommige gebieden, zoals Centraal-Londen – het dichtstbevolkte gebied – is de daling zelfs nog groter: een afname van 54% in de NO₂-concentraties. In ‘achtergestelde gemeenschappen’, waar de luchtvervuiling doorgaans al het hoogst is, is het aantal mensen dat wordt blootgesteld aan verboden vervuilingsniveaus met 80% afgenomen. Al met al hebben 99% luchtkwaliteitsmeters in heel Londen een afname van de vervuiling aangetoond, dus de nieuwe regels zijn voor iedereen gunstig geweest.

De longen van kinderen

Deze week is er in een onderzoek van de Queen Mary University of London meer informatie naar voren gekomen die de gezondheidseffecten van de ULEZ onderbouwt. In het onderzoek werd de longfunctie van kinderen in Londen vóór en na de invoering van het verbod vergeleken.

Daarnaast werden de kinderen in Londen vergeleken met die in Luton, een kleinere, maar toch aanzienlijke stad die net aan de rand van het grootstedelijk gebied van Londen ligt en waar geen dergelijke lage-emissiezone geldt. Kinderen hebben minder volgroeide longen en hebben doorgaans meer last van luchtvervuiling dan volwassenen.

Onderzoekers hebben vóór de invoering van de ULEZ 3.414 kinderen in de leeftijd van 6 tot 9 jaar in de studie opgenomen: 1.664 in Londen en 1.750 in het demografisch vergelijkbare Luton, waar geen schone-luchtzone gold. De longfunctie werd herhaaldelijk gemeten met behulp van spirometrie.

Vóór de invoering van de zone hadden kinderen in Luton een aanzienlijk betere longfunctie dan kinderen in Londen. Toch hadden de kinderen in Londen, slechts vier jaar na de invoering van de zone, de achterstand op de kinderen in Luton ingehaald. In beide gebieden was de longfunctie verbeterd, maar in Londen ging het sneller.

Andere steden en landen

Andere steden en landen hebben soortgelijke maatregelen genomen, en telkens lijken die behoorlijk goed te werken: ze leiden tot minder verkeer, minder vervuiling en soepelere verplaatsingen. Toen Parijs (Frankrijk) tijdens de Olympische Spelen auto’s uit de stad verbande en de beloopbaarheid en het aanbod aan vervoersmogelijkheden verbeterde, oogstte deze verandering lovende kritieken.

België beschikt eigenlijk over een van de interessantere onafhankelijke evaluaties van LEZ’s in Europa. In een in 2025 in *Environment International* gepubliceerd, door vakgenoten beoordeeld quasi-experimenteel onderzoek werden gegevens van 420.007 mensen geanalyseerd, waarbij Antwerpen en Brussel werden vergeleken met 17 Belgische controlegemeenten, evenals gebieden rondom de zones.

Uit het onderzoek bleek dat de concentraties van PM2,5, PM10, NO₂ en zwarte koolstof in Antwerpen en Brussel aanzienlijk sneller daalden dan in de vergelijkingssteden. Belangrijk is dat er ook sprake was van een ‘spillover’-effect dat zich tot enkele kilometers buiten de zones uitstrekte, in plaats van dat er aanwijzingen waren dat de vervuiling naar elders werd verplaatst.

De meest recente beoordeling van de VMM (Vlaamse MilieuMaatschappij) is echter genuanceerder. In Antwerpen stelt de instantie dat de LEZ de vernieuwing van het wagenpark heeft versneld en heeft gezorgd voor een extra daling van de concentraties van roetdeeltjes. Toch heeft de huidige LEZ een aanzienlijk kleiner effect gehad op de NOx-uitstoot. Het verkeer was in 2024 nog steeds verantwoordelijk voor 68% aan NOx-uitstoot.

De Vlaamse LEZ-regels hebben vooral oude, roetrijke dieselvoertuigen uit het verkeer gehaald. Nieuwere dieselvoertuigen die tot de zone worden toegelaten, kunnen tijdens het rijden in de praktijk nog steeds aanzienlijke hoeveelheden NOx uitstoten.

De geplande aanscherping zou dit probleem krachtiger hebben aangepakt, maar deze werd in november 2025 door de Vlaamse regering geschrapt. De VMM schat nu in dat het onwaarschijnlijk is dat Antwerpen zonder aanvullende maatregelen over de hele linie aan de EU-NO₂-grenswaarde voor 2030 zal voldoen.

In de Nederland, er is geen vergelijkbaar onderzoek waarin de gezondheidstoestand vóór en na de invoering van een milieuzone rechtstreeks wordt gevolgd. In de huidige milieuzone voor personenauto’s in Amsterdam geldt nog steeds alleen een verbod op dieselauto’s van Euro 4 en ouder.

Euro 5-dieselauto’s blijven toegestaan, wat veel minder strenge eisen stelt dan de ULEZ in Londen (waarvoor dieselauto’s aan de Euro 6-norm moeten voldoen), en dat verklaart dan ook het verschil.

Londen

Londen lijkt nu een van de meest succesvolle voorbeelden van een LEZ in Europa te zijn, niet omdat Londen het concept heeft uitgevonden, maar omdat de combinatie buitengewoon krachtig is: een enorm geografisch gebied, de Euro 6-norm voor dieselvoertuigen, 24/7 handhaving en een dagelijkse heffing van 12,50 pond, die hoog genoeg is om gedrag te veranderen. Het is dus geen verrassing dat de ULEZ in Londen goed functioneert, maar het is fijn om daar bevestiging van te krijgen, zeker gezien de controverse die er destijds rond heerste.

De ULEZ in Londen heeft geleid tot meetbare verbeteringen in de luchtkwaliteit, en er zijn nu steeds overtuigender aanwijzingen dat dit zich vertaalt in daadwerkelijke gezondheidsvoordelen, met name voor kinderen.