Tijdens een haventop in Meise hebben de havens van Vlaanderen, Nederland en Noordrijn-Westfalen een overeenkomst ondertekend om in de toekomst nauwer en effectiever samen te werken, met name op het gebied van circulaire waardeketens en geautomatiseerd vrachtvervoer.

Samen vormen de havens en het omliggende industriegebied het grootste economische en logistieke knooppunt van de Europese Unie, dat ongeveer 65 miljard euro aan toegevoegde waarde genereert en bijna 600.000 banen ondersteunt.

Door hun infrastructuur, expertise en industriële capaciteit beter op elkaar af te stemmen, willen de partners effectiever inspelen op geopolitieke uitdagingen.

Zeven havens

Het gaat hierbij om zeven havens in de regio Antwerpen-Rotterdam-Rijn-Ruhr (ARRRA): Duisport, North Sea Port, Antwerpen-Brugge, Keulen/HGK, Moerdijk, Oostende en Rotterdam.

Of het nu gaat om de bestrijding van drugshandel of de verplichte installatie van walstroom, de grote West-Europese havens werken al op grote schaal samen.

Maar voor bijvoorbeeld autonome schepen en voertuigen, of de circulaire economie, is er dringend behoefte aan meer harmonisatie. En daar willen ze zich nu meer op gaan richten.

De verklaring, ondertekend door de Vlaamse minister-president Matthias Diependaele, de Nederlandse premier Rob Jetten en Marcus Optendrenk, minister van Financiën van Noordrijn-Westfalen, bevat nog geen echt concrete voorbeelden. Toch wordt in de verklaring toegezegd om de haven en het industriële cluster te ontwikkelen tot een strategische hefboom voor innovatie, energiezekerheid en industriële transitie.

Geautomatiseerd goederenvervoer, zowel over land als over water

De prioriteiten die in de slotverklaring worden genoemd, zijn: circulaire waardeketens en een grensoverschrijdende markt voor grondstoffen; versnelde uitbreiding van de energie-infrastructuur voor zowel het transport als de opslag van CO₂ en waterstof; het veerkrachtiger maken van het binnenvaartvervoer tegen droogte, plotselinge overstromingen en verzilting; en innovatieve logistiek door middel van geautomatiseerd vrachtvervoer, zowel over land als over water, met een gedeelde infrastructuur voor het opladen, het verwisselen van accu’s en het tanken.

Drones zullen ook een rol spelen bij inspecties, milieumonitoring en crisisrespons.

ARRRA als strategisch Europees haven- en industriecluster

Daarnaast vragen de drie regio’s de Europese Commissie om ARRRA te erkennen als een strategisch Europees haven- en industriecluster. Ze willen ook snellere beslissingen over grensoverschrijdende infrastructuur, duidelijkere regelgeving en betere financiering voor grote transitieprojecten.

Volgens Rob Smeets, CEO van Antwerp-Bruges, ligt de echte meerwaarde van de overeenkomst in het wegwerken van grensovergangen en het omzetten van woorden in daden. Ook de samenwerking met derde landen speelt hierbij een rol.

“We moeten concurreren waar dat nodig is en samenwerken waar dat mogelijk is”, zegt Boudewijn Siemons, CEO van de Haven van Rotterdam. Hij geeft bijvoorbeeld het volgende voorbeeld: “Als we naar China of Singapore gaan, gaan we afzonderlijk. Maar als we samen gaan, gaan alle deuren open.”

Afscheid nemen van oude melkkoeien

Rotterdam en Antwerpen-Brugge zijn de enige twee Europese havens in de wereldtop 20 en staan onbetwist op de eerste en tweede plaats in Europa. Toch zakken ze al jaren gestaag weg op de wereldranglijst.

De top 10 wordt nu bijna volledig gedomineerd door Chinese megahavens zoals Shanghai, Ningbo-Zhoushan en Shenzhen, en Aziatische knooppunten zoals Singapore en Busan.

De oorzaken van deze tragere groei zijn van geopolitieke aard, zoals een scherpe daling van de invoer uit de Perzische Golf en de containerexport naar de VS. Tegelijkertijd moeten er investeringen worden gedaan in de groene transitie – een structurele uitdaging op kortere termijn, die druk uitoefent op de grote afhankelijkheid van de havens van fossiele brandstoffen en chemicaliën.

Ook de Europese industrie – en met name de Duitse industrie – maakt moeilijke tijden door als gevolg van hoge energieprijzen, een zwakke consumentenvraag en geopolitieke spanningen.

Zo dwingen de toenemende spanningen in en rond de Rode Zee schepen ertoe om via Afrika te varen, wat de vaarschema’s en de containerstroom naar Noord-Europa aanzienlijk verstoort.

De droogte van deze zomer heeft ook de binnenvaart op de Rijn zwaar getroffen. Aangezien beide havens aan de Rijn liggen, heeft dit ook geleid tot extra kosten en operationele verstoringen.