De Europese Commissie heeft 46 nieuwe strategische projecten geselecteerd om de winning, verwerking en recycling van kritieke grondstoffen in de Europese Unie te versterken, teneinde de afhankelijkheid van landen als China te verminderen.

Ook twee Belgische projecten – één van Umicore in Hoboken en één van Comet Traitements in La Louvière – werden geselecteerd, evenals vier projecten in Nederland. Alle projecten samen vertegenwoordigen een geplande investering van ongeveer 21,1 miljard euro.

Recycling van koper

De 46 projecten uit 16 landen – geselecteerd uit 102 aanvragen – bestrijken verschillende fasen van de waardeketen, van winning en verwerking tot recycling en vervanging.

Deze projecten zijn allemaal gericht op kritieke grondstoffen zoals lithium, nikkel, kobalt, mangaan en grafiet – die van belang zijn voor de productie van batterijen en elektrische voertuigen – evenals magnesium en wolfraam, die van cruciaal belang zijn voor defensie en de luchtvaart.

Net als vorig jaar behoort het Belgische metaaltechnologieconcern Umicore tot de winnaars. Vorig jaar werd de germaniumtak van het bedrijf geselecteerd, maar ditmaal is de keuze gevallen op Oreon – wat staat voor Optimal REcycling Of Nickel. Dit bedrijf richt zich op de verwerking van kritieke materialen zoals koper, nikkel van batterijkwaliteit, kobalt en metalen uit de platinagroep.

Ook Cupidon, een project van het Belgische industriële bedrijf Comet Traitements dat tot doel heeft gerecycleerd koper uit afval te produceren, staat op de lijst. Comet zegt van plan te zijn de capaciteit van zijn bestaande BIOLIX-installatie te verdubbelen en de technologie op industriële schaal toe te passen om meer koper terug te winnen uit versnipperingsresten die moeilijk te recycleren zijn. Het project maakt ook deel uit van het bredere ontwikkelingsprogramma voor de circulaire industrie in Wallonië.

De Nederlandse projecten

Er zijn ook vier Nederlandse projecten geselecteerd. Het project ‘Back to battery’ in Geleen heeft tot doel materialen uit lithium-ionbatterijen via hydrometallurgie om te zetten in lithium, nikkel, mangaan en grafiet.

Dat is een proces waarbij metalen uit afgedankte batterijen worden gewonnen met behulp van vloeistoffen, in plaats van door middel van verhitting. Het plan is om te beginnen met 2.000 ton per jaar, met de bedoeling om dit op te schalen naar 26.000 ton per jaar.

Myne Circular Metals, gevestigd in Harderwijk, handelt in en recyclet non-ferrometalen, zoals aluminium en koper. Het bedrijf is de grootste afnemer van non-ferrometalen in de Benelux.

Centraal in deze aanpak staat de Xorter, een machine die in samenwerking met de TU Delft is ontwikkeld. Deze maakt gebruik van AI en robotica om metalen van elkaar te scheiden. Door aluminiumlegeringen nauwkeurig te identificeren en te sorteren, streeft Myne ernaar metaal te produceren van dezelfde kwaliteit als nieuw metaal, bijvoorbeeld voor auto’s. Volgens het bedrijf leidt dit tot een 95% lagere klimaatimpact dan bij productie uit erts.

Mitsubishi Materials Corporation (MMC) is een Japans conglomeraat op het gebied van metalen en materialen dat een verwerkingsinstallatie voor elektronisch afval exploiteert in Moerdijk, Noord-Brabant.

Via het 3ECYCLE-project streeft het bedrijf ernaar om met behulp van een gesloten metallurgisch proces hoogzuiver koper terug te winnen uit elektronisch afval, evenals wolfraam, een essentiële grondstof voor defensie en de industrie. De beoogde productie bedraagt 60.000 ton koperkathodes.

Ten slotte richt het bedrijf Critical zich op de duurzame terugwinning van kritieke grondstoffen en metalen uit afgedankte printplaten. Printplaten bevatten veel verschillende elementen, maar met de huidige verwerkingsmethoden kan slechts een beperkt aantal daarvan worden teruggewonnen.

Met het Urban Mining-fabriekproject streeft het bedrijf er in eerste instantie naar om 9 elementen terug te winnen en te raffineren, met als doel om uiteindelijk 24 elementen te verwerken. Vanaf 2029 zal de fabriek naar verwachting jaarlijks ongeveer 15.000 metrische ton afgedankte printplaten verwerken.

Andere opmerkelijke projecten zijn onder meer het Zinnwald Lithium-project in Duitsland, de Skouries-mijn in Griekenland, de geplande aluminiumsmelterij van Arctial in Finland en het Viscaria-koperproject in Zweden.

“Het tempo opvoeren”

De status van strategisch project biedt toegang tot diverse voordelen, waaronder een gestroomlijnd vergunningsproces, ondersteuning bij het verkrijgen van financiering en hulp bij het in contact brengen van leveranciers en klanten.

De Commissie heeft in maart vorig jaar een eerste groep van 47 projecten geselecteerd. Iets meer dan de helft daarvan heeft inmiddels de milieueffectbeoordeling afgerond, en 17 projecten beschikken al over een bouwvergunning.

De nieuwe projecten zijn bedoeld om bij te dragen aan het bereiken van de doelstellingen die zijn vastgelegd in de Europese wet inzake kritieke grondstoffen (CRMA). Deze wetgeving is bedoeld om ervoor te zorgen dat de EU haar lot in eigen handen kan houden in de wereldwijde strijd om grondstoffen.

Concreet betekent dit dat tegen 2030 de winning, verwerking en recycling van deze grondstoffen respectievelijk 10%, 40% en 25% van de EU-vraag moeten dekken.

“Onze aanpak is eenvoudig: de afhankelijkheid verminderen en de productie in Europa opvoeren”, aldus vicevoorzitter Stéphane Séjourné. “We beschikken over de grondstoffen, de projecten en de financiering; nu gaan we een tandje bij.” De Commissie is van plan om tegen eind 2026 een nieuwe oproep tot het indienen van voorstellen te publiceren.

Liquiditeitsproblemen

Toch is de situatie – of de aanpak – lang niet zo rooskleurig als Séjourné het doet voorkomen. Volgens de Europese Rekenkamer vindt vrijwel de gehele verwerking van kritieke grondstoffen buiten de EU plaats, en neemt de verwerkingscapaciteit af, deels als gevolg van hoge energiekosten.

Begin vorige maand hebben verschillende ontwikkelaars van door de EU geselecteerde projecten een brief geschreven aan Commissievoorzitter von der Leyen en Séjourné. Naar verluidt kampen verschillende in het verleden geselecteerde projecten nu met liquiditeitsproblemen, juist omdat ze niet gekoppeld zijn aan dringende Europese financiering of steun – CRMA is in de eerste plaats een faciliterend kader, geen investeringsinstrument.

Zoals Reuters meldt, staan de financieringsproblemen voor EU-projecten op het gebied van kritieke grondstoffen in schril contrast met de situatie in de VS, waar voor bijna $40 miljard aan overeenkomsten inzake kritieke mineralen is goedgekeurd, voornamelijk via leningen en aandeleninvesteringen.

Uitdaging voor de auto-industrie

Europese autofabrikanten staan voor ten minste drie verschillende industriële uitdagingen: het veiligstellen van grondstoffen, het verwerken daarvan tot bruikbare industriële grondstoffen, en het handhaven van voldoende productiecapaciteit in Europa voor batterijonderdelen en -cellen.

Een Europese lithiummijn – de eerste geïntegreerde mijn in Europa, gelegen in Finland, die in februari met de winning is begonnen – leidt niet automatisch tot een Europese toeleveringsketen voor batterijen.

Evenzo is het terugwinnen van nikkel uit een oude EV-accu alleen strategisch zinvol als dat nikkel tegen concurrerende kosten kan worden geraffineerd, verkocht en opnieuw in het productieproces kan worden ingezet. De nieuwe projecten pakken een aantal van deze uitdagingen aan.