Volgens een rapport uit 2025 van het Potsdam Instituut voor Klimaatonderzoek (PIK) heeft oceaanverzuring nu een veilige grens voor ecosystemen overschreden. Het is de eerste keer dat het in de ‘gevarenzone’ wordt geplaatst. Dit betekent ook dat zeven van de negen ‘planetaire grenzen’ nu zijn overschreden.

Dit concept van ‘planetaire grenzen’ werd in 2009 gedefinieerd door een dertigtal onderzoekers om drempels te bepalen voor processen in het aardsysteem die de mensheid niet zou mogen overschrijden om binnen een ‘veilige werkruimte’ te blijven. Het artikel was getiteld “Een veilige werkruimte voor de mensheid”.

Stress op aquatische ecosystemen

Destijds geloofden ze dat de mensheid minstens drie planetaire grenzen had overschreden, maar sindsdien laten de jaarlijkse rapporten van PICR een voortdurende verslechtering zien. Het rapport van 2025 geeft aan dat de drempel van ‘oceaanverzuring’ nu is overschreden, waardoor we ons in een gevaarlijke situatie bevinden met een verslechterende trend.

Terwijl de zuurgraad wordt gemeten met behulp van pH, is de referentie voor deze limiet de concentratie van aragoniet, een mineraal dat essentieel is voor het leven van koralen en zeedieren met schelpen. Hoe zuurder de oceaan, hoe meer aragoniet uiteenvalt. 

Sinds het begin van het industriële tijdperk is de zuurgraad van de oceanen met 30 tot 40 procent toegenomen. Deze verandering bedreigt organismen die calciumcarbonaat schelpen of skeletten vormen, zoals koralen, weekdieren of cruciale plankton soorten.

Zo vertonen pteropoden, piepkleine vrijzwemmende zeeslakken, in delen van de oceaan al tekenen van beschadiging van hun schelp. De geleidelijke verdwijning van deze organismen kan de voedselketen verstoren, waarschuwen wetenschappers.

De auteurs merken ook op dat de zuurstofniveaus in zee een dalende trend vertonen en dat de hittegolven in zee toenemen, wat de stress op aquatische ecosystemen nog verergert. Meerdere stressfactoren hebben tegelijkertijd invloed op oceanen: verzuring, opwarming, verlies van biodiversiteit en afspoeling van voedingsstoffen werken allemaal op elkaar in.

Zes grenzen overschreden

De belangrijkste oorzaak van oceaanverzuring is de absorptie van kooldioxide (CO2) die wordt uitgestoten door de verbranding van fossiele brandstoffen. De achteruitgang van het vermogen van de oceaan om koolstof en het klimaat te reguleren is ook een punt van zorg: een verzwakking van de oceaan als koolstofput kan terugkoppelingen hebben die de klimaatverandering verergeren.

De andere zes grenzen die al zijn overschreden, hebben betrekking op klimaatverandering (CO2 in de atmosfeer), de integriteit van de biosfeer (uitsterven van soorten en toe-eigening van hulpbronnen door de mensheid), veranderingen in landgebruik (ontbossing), de zoetwatercyclus (verstoringen van de watercyclus, gebieden die worden getroffen door droogte of overstromingen), biogeochemische cycli (toevoeging van meststoffen en pesticiden) en de introductie van nieuwe entiteiten in de biosfeer (kunststoffen, chemische verontreinigende stoffen, synthetische verbindingen en andere industriële chemicaliën).

Gevaarlijk voor de stabiliteit van aardsystemen

De twee planetaire grenzen die niet zijn overschreden en nog steeds binnen ‘veilige operationele ruimte’ liggen, zijn het niveau van aerosolen in de atmosfeer (luchtvervuiling) en het niveau van ozon in de stratosfeer.

De auteurs van het rapport waarschuwen dat het overschrijden van deze grenzen gevaarlijk is voor de stabiliteit van het aardsysteem, omdat de grenzen met elkaar verbonden zijn; het overschrijden van de ene grens kan de spanningen op andere grenzen versterken.

Dr. Sylvia Earle, oceanograaf en Planetary Guardian, zei: “De oceaan is het levensondersteunende systeem van onze planeet. Zonder gezonde zeeën is er geen gezonde planeet. Al miljarden jaren is de oceaan de grote stabilisator van de aarde: hij genereert zuurstof, vormt het klimaat en ondersteunt de diversiteit van het leven. Vandaag de dag is verzuring een knipperend rood waarschuwingslampje op het dashboard van de stabiliteit van de aarde. Negeer het en we lopen het risico dat het fundament van onze leefwereld instort. Bescherm de oceaan en we beschermen onszelf.”