De politierechtbank van Vilvoorde heeft de boete die werd opgelegd aan mobiliteitsdeskundige Johan De Mol (Universiteit Gent) voor een snelheidsovertreding nietig verklaard omdat een privébedrijf de flitspaal meefinanciert.

De uitspraak kan het hele systeem van snelheidscontroles ondermijnen, vooral in Vlaanderen. Vlaams minister van Mobiliteit Annick De Ridder (N-VA) is van plan de uitspraak grondig te bestuderen en, indien nodig, de regelgeving rond de gemiddelde snelheidscontroles aan te passen.

Mobiliteitsexpert De Mol werd vorig jaar betrapt op te hard rijden in Meise. Hij kreeg een GAS-boete (administratieve boete) van 53 euro, maar besloot zijn boete aan te vechten bij de politierechter. De Mol was van mening dat de controle niet correct was uitgevoerd en bedoeld was om de schatkist te spekken in plaats van de verkeersveiligheid te verbeteren.

Niet correct uitgevoerd

Op de weg waar hij werd betrapt toen hij 1 km/u te hard reed, bevindt het eerste meetpunt van de camera zich amper 10 meter na het bord dat een maximumsnelheid van 30 km/u aangeeft, en de controle van de gemiddelde snelheid eindigt een paar honderd meter verderop.

“Zo lok je mensen in de val”, zei De Mol in de krant Het Laatste Nieuws. De Mol steunt de regels die in Nederland gelden in overgangszones. Je installeert geen gemiddelde snelheidscontroles voor de eerste 190 meter na een 50 km/u bord dat volgt op een 70 km/u zone. De reden hiervoor is dat bestuurders tien seconden nodig hebben om te reageren op een veranderende verkeerssituatie.

Perverse stimulans

De rechter stelde hem in het gelijk omdat de overtreding niet was geregistreerd door iemand die daartoe bevoegd was. De vaststelling werd automatisch gedaan door het privébedrijf TaaS, dat de meeste trajectcontroles in Vlaanderen beheert.

In de praktijk kan echter alleen een politieagent bepalen of een snelheidsovertreding heeft plaatsgevonden en niet een particulier bedrijf dat de beelden levert. De rechtbank stelde ook dat flitspalen volledig moeten worden gefinancierd door de lokale overheid.

Net als veel andere gemeenten in Vlaanderen werkte Meise samen met een privépartner om de flitspalen te financieren. Het bedrijf krijgt ook een deel van de opbrengst van de boetes. Volgens verkeersdeskundigen zoals De Mol is dit een perverse prikkel, want hoe meer boetes, hoe meer winst voor die privépartner.

Maar de uitspraak zou ook het hele systeem van gemiddelde snelheidscontroles en hoe ze momenteel worden gebruikt in twijfel kunnen trekken, omdat iedereen in een gemeente waar gemiddelde snelheidscontroles worden uitgevoerd en die niet volledig door de gemeente zelf worden betaald, een GAS-boete voor snelheidsovertredingen zou kunnen aanvechten.

Binnenkort onderzoek

Vlaams minister van Mobiliteit Annick De Ridder (N-VA) wil het arrest grondig bestuderen en indien nodig de regelgeving over controles op gemiddelde snelheid aanpassen, vertelde ze aan tv-zenders VRT-NWS en VTM. “Het valt te verwachten dat er nog meer uitspraken komen die ook in die richting kunnen gaan”, zei de minister. “We gaan kijken hoe we de excessen kunnen wegwerken.”

“Er zijn bepaalde contracten waarbij je je kunt afvragen of het afgeroomde geld opnieuw wordt geïnvesteerd in verkeersveiligheid, of dat er vooral particuliere zakken mee worden gevuld. Dat kan niet de bedoeling zijn,” voegde ze eraan toe. De minister benadrukte dat ze al opdracht heeft gegeven voor een onderzoek naar controles op gemiddelde snelheid, dat deze zomer afgerond moet zijn.

Het aantal snelheidscontroles in Vlaanderen is in twee jaar tijd vervijfvoudigd: van 246 in 2023 naar 1.233 installaties dit jaar. Ter vergelijking: er zijn 97 snelheidscontroles in Wallonië en 12 in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.

Eind vorig jaar stelde de Vlaamse Commissie van Toezicht voor de Verwerking van Persoonsgegevens (VTC) al dat financiële motieven soms een rol spelen bij snelheidscontroles. De privacywaakhond leidde dit af uit mededelingen van sommige lokale overheden, die beweren dat de investering in slimme camera's “zichzelf terugverdient”. Dat alleen al suggereert dat beeldverwerking niet effectief is, waarschuwde de VTC. “Handhaving dient om overtredingen te verminderen, niet om ze uit te buiten.”

In de concessieovereenkomst die Meise ondertekende, staat dat het bedrijf TaaS tussen 2024 en 2031 bijna 5,5 miljoen euro zal ontvangen van de gemeente, aldus Het Laatste Nieuws. Om dat bedrag te bereiken, moeten 186.000 boetes worden uitgeschreven. Als dat onmogelijk blijkt, zal Meise het verschil moeten bijleggen.