Gent staat op de derde plaats in de Copenhagenize Index van 's werelds meest fietsvriendelijke steden, na Utrecht en Kopenhagen. De index wordt om de twee jaar samengesteld door het Deense adviesbureau Copenhagenize Desing Co., een bureau dat gespecialiseerd is in fietsstrategie, stadsplanning en mobiliteit, en wordt beschouwd als een internationale benchmark.

Antwerpen staat op de achtste plaats. Brussel, de enige andere Belgische stad in de index, staat verrassend genoeg op de 32e plaats.

Utrecht: een fietsmekka

Voor de ‘Copenhagenize Index’, genoemd naar de Deense hoofdstad, die al lang wordt beschouwd als de meest fietsvriendelijke stad ter wereld, worden steden beoordeeld op basis van 13 objectieve criteria, waaronder fietsinfrastructuur, fietsbevordering, stadsplanning en veiligheid (aantal dodelijke ongevallen per 100.000 inwoners). Het initiatief bestaat sinds 2011 en er zijn tal van mobiliteitsexperts en onderzoekers bij betrokken.

Utrecht, waar een derde van alle verplaatsingen met de fiets gebeurt, staat op de eerste plaats met een score van 71,1. De wereldwijde rol van de stad als fietsstad wordt onder meer toegeschreven aan de volledige integratie van fietsen in de stadsplanning en het feit dat het verder gaat dan infrastructuur en parkeergelegenheid.

Via het programma ‘Fietsdeals’ kunnen inwoners met een laag inkomen bijvoorbeeld opgeknapte fietsen kopen voor slechts € 30, een prijs die zelfs een jaar lang gratis reparaties omvat. Ook het huidige plan om een volledig autovrije wijk te ontwikkelen waar 12.000 mensen kunnen wonen, wordt geprezen.

Kopenhagen staat op de tweede plaats met 70,8 en Gent pakt het brons met 67,6. De top 5 wordt gecompleteerd door Amsterdam (66,6) en Parijs (65). Antwerpen staat op de achtste plaats, met een score van 64,4.

De enige andere Belgische stad in de ranglijst is Brussel. Volgens de index staat de stad op de 32e plaats in de wereld, met een score van ongeveer 50.

Het verkeersplan van Gent krijgt lof

Net als Brussel stond Gent nooit op de lijst omdat het te klein was. Maar kleinere steden tellen nu ook mee. Onder andere het verkeerscirculatieplan en de bijna 20 kilometer aan fietsstraten dragen bij aan de hoge score.

Copenhagenize noemt dit plan “een meesterwerk in mensgerichte stadsplanning”. “Autogerichte straten werden omgevormd tot rustige, leefbare stedelijke ruimtes die fietsen veilig en intuïtief maken voor zowel volwassenen als kinderen.”

Ook het consistente politieke beleid inzake fietsstrategie wordt geprezen. “De straten van Gent zijn het resultaat van 30 jaar consistente, doelgerichte planning.” Ook de tests om te voorkomen dat fietsers vallen door tramrails met rubber te vullen, en het onderzoek naar regelgeving die auto's verbiedt om fietsers in te halen in de binnenstad, worden als baanbrekend beschreven.

“We mogen trots zijn op deze podiumplaats”, zegt Joris Vandenbroucke (Vooruit), schepen voor Mobiliteit. “De stad blijft investeren in veilige fietspaden. We voeren onze inspanningen op om de veiligheid van fietsende kinderen en jongeren te garanderen.”

Inclusief Antwerpen

Antwerpen wordt ook geprezen om zijn consequente, grootschalige fietsbeleid, met een uitgebreid netwerk van beschermde fietsinfrastructuur van in totaal bijna 600 km en 22 km aan fietsstraten.

Onder andere het programma ‘100 ontbrekende schakels’, dat investeert in onderdoorgangen en bruggen om fietsroutes compleet, veilig en direct te maken, wordt geprezen. “Meer dan 70% van de straten heeft nu een maximumsnelheid van 30 km/u, waardoor woonstraten weer teruggegeven worden aan de bewoners en fietsen aantrekkelijk wordt voor dagelijks vervoer.”

Met meer dan 60 locaties en 1600 plaatsen wordt het fietsenstallingbeleid van de stad omschreven als “een voorbeeld voor andere steden”. Ook opmerkelijk: “Antwerpen onderscheidt zich door zijn inclusiviteit: een zeer diverse bevolking, van kinderen tot ouderen, waarbij vrouwen 55% van de forenzen die met de fiets naar het werk gaan, dagelijks de fiets gebruiken.

Brussel heeft een lange weg afgelegd

Brussel kreeg geen afzonderlijke beoordeling, maar het feit dat de stad in de index is opgenomen, is op zich al een opmerkelijke prestatie. Tien jaar geleden werd Brussel nog beschouwd als een van de meest fietsonvriendelijke hoofdsteden van Europa. Dankzij de invoering van de Zone 30, de aanleg van 70 km nieuwe fietspaden en de uitvoering van het verkeersplan Good Move is Brussel nu echter ook een fietsvriendelijke stad geworden.

“Straten zijn om in te leven, niet om in te racen”, zegt de vertrekkende Brusselse minister van Mobiliteit Elke Van den Brandt. “We hebben al een lange weg afgelegd, maar elke dag krijgt Brussel een beetje meer ruimte voor kinderen, voetgangers en fietsers. Deze erkenning is voor iedereen die blijft kiezen voor een kindvriendelijke stad.”

Interessante feiten

Tot slot volgen hier enkele interessante feiten die aantonen dat ‘fietsvriendelijkheid’ niet beperkt blijft tot één regio of stad in de wereld en dat steeds meer steden wereldwijd dit omarmen als onderdeel van bredere strategieën voor gezondheid, klimaat en stedelijke levenskwaliteit. Natuurlijk is er altijd ruimte voor verbetering.

• Van de 100 beoordeelde steden rapporteerden slechts 5 nul dodelijke slachtoffers onder fietsers: Bergen, Luxemburg-stad, Zaragoza, Niterói en Wellington.
• Kopenhagen heeft de hoogste dichtheid aan fietsinfrastructuur ter wereld, met 52 km aan beschermde fietspaden per 100 km aan wegen.
• Dankzij hun algemene snelheidsbeperkingen in de stad bieden Franse steden een van de rustigste en meest comfortabele straatomgevingen om te wandelen en te fietsen. Bordeaux, Nantes en Parijs hebben respectievelijk 89%, 88% en 87% van het totale stratennetwerk.
• In slechts drie jaar tijd heeft Singapore zijn beschermde fietsnetwerk met maar liefst 230 km uitgebreid, wat een weerspiegeling is van zijn sterke engagement voor actieve mobiliteit.
• De top 3 steden voor veilige fietsenstallingen zijn Utrecht, Osaka en Gent, met respectievelijk 89, 78 en 68 plaatsen per 1.000 inwoners.
• Parijs laat de sterkste groei in fietsgebruik zien en noteert daarmee een van de meest significante stijgingen wereldwijd sinds de coronacrisis, met een toename van 6,2 punten ten opzichte van vijf jaar geleden.
• Met 47% loopt de Duitse stad Münster wereldwijd voorop wat betreft het aandeel van de fiets in het vervoer.
• Hoewel 90 steden duidelijk gebruik maken van bakfietsen voor commerciële doeleinden, bieden slechts 39% specifieke financiële of beleidsmatige ondersteuning om het gebruik van bakfietsen te stimuleren.
• Twee derde van de top 30 steden rapporteert een aandeel vrouwelijke fietsers van 45% of hoger, wat een weerspiegeling is van de waargenomen veiligheid bij het dagelijks fietsen.
• Steden die meer investeren per hoofd van de bevolking, hebben doorgaans uitgebreidere fietsnetwerken. Graz investeert bijvoorbeeld € 10 per inwoner en heeft 50 km aan fietsnetwerken per 100.000 inwoners, terwijl Malmö € 29 investeert voor 150 km.
• Over het algemeen geldt: hoe hoger de uitgaven per hoofd van de bevolking, hoe beter de totale prestaties. Zie de top 3: Utrecht met € 64 per hoofd van de bevolking, Kopenhagen met € 38 per hoofd van de bevolking en Gent met € 33 per hoofd van de bevolking.

Als opmerkelijke conclusie stelt de Copenhagenize Index dat “steden die evaluatie in hun bestuursstructuren integreren, de voortgang kunnen volgen, investeringen kunnen rechtvaardigen en het vertrouwen van het publiek kunnen behouden”. Daarentegen “blijven steden die evaluatie niet institutionaliseren, zich laten leiden door perceptie in plaats van bewijs, waardoor ze kwetsbaar zijn voor stagnatie wanneer de politieke prioriteiten veranderen”.”