De Europese Commissie wil Europa minder afhankelijk maken van zeldzame materialen en andere kritieke grondstoffen. Hiervoor trekt zij een budget van 3 miljard euro uit. Het programma omvat onder meer het beperken van de export van afval dat kan worden gerecycled voor waardevolle materialen die essentieel zijn voor de groene transitie, zoals zeldzame aardmetalen en lithium, die nodig zijn voor EV-batterijen.

Door de export van afval dat deze materialen bevat te beperken, wil de EU haar strategische autonomie versterken, aangezien zij momenteel te afhankelijk is van invoer uit China voor veel kritieke grondstoffen die worden gebruikt in bijvoorbeeld elektrische voertuigen, windturbines en computerchips. China is goed voor ongeveer 70% van de wereldwijde winning en 90% van de raffinage van deze materialen.

Diverse projecten

De komende twaalf maanden zal de EU daarom 3 miljard euro uittrekken om verschillende strategische projecten te ondersteunen in het kader van het RESourceEU-actieplan. Ongeveer 2 miljard euro daarvan wordt verstrekt via de Europese Investeringsbank en zal worden ingezet voor InvestEU. Dit investeringsprogramma biedt leningen, durfkapitaal en particuliere schuldfinanciering, expliciet gericht op de waardeketen van kritieke grondstoffen.

Het geld zal worden besteed aan projecten voor de winning, verwerking en recycling van grondstoffen in Europa en partnerlanden. Er zijn al twee prioritaire projecten: het lithiumwinningsproject van Vulcan in Duitsland en Het molybdeenproject van Greenland Resources in Malmbjerg.

Via Battery Booster is ongeveer 300 miljoen euro gereserveerd voor projecten in de upstream-waardeketen van grondstoffen voor batterijen, zoals de winning en verwerking van lithium en nikkel, die cruciaal zijn voor EV-batterijen.

Het resterende bedrag, ongeveer 700 miljoen euro, zal beschikbaar worden gesteld uit het Innovatiefonds voor de ontwikkeling van geavanceerde technologieën voor de winning, verwerking en recycling van kritieke grondstoffen.

Europees Centrum voor grondstoffen

Begin volgend jaar wordt ook een ‘Europees centrum voor kritieke grondstoffen’ opgericht om de behoeften te beoordelen en te helpen bij het coördineren van gezamenlijke aankopen en het aanleggen van voorraden om de voorziening te waarborgen. Via een grondstoffenplatform kunnen bedrijven hun behoeften bundelen, gezamenlijk inkopen doen en inkoopovereenkomsten sluiten. Daarnaast wordt er ook gewerkt aan een systeem dat een minimumprijs garandeert. De eerste gezamenlijke inkoopronde gaat in maart 2026 van start.

Ten slotte wil de Commissie ook haar partnerschappen versterken met gelijkgestemde derde landen waarmee zij strategische allianties heeft gesloten, zoals onlangs het geval was met Zuid-Afrika. Er worden ook gesprekken gestart met Brazilië om tot een dergelijke overeenkomst te komen.

Gezamenlijke aankoop- en exportbeperkingen

Het pakket omvat ook maatregelen om de Europese industrie beter te beschermen tegen geopolitieke spanningen en prijsschokken, onder meer door strengere marktmonitoring en bescherming tegen vijandige inmenging.

Begin 2026 zal de Commissie een proefproject starten waarbij de lidstaten gezamenlijk grondstoffen zullen aankopen en voorraden zullen aanleggen. Welke lidstaten precies zullen deelnemen, is nog niet bekendgemaakt.

De Commissie zal begin 2026 ook voorstellen om de uitvoer van schroot te beperken als dit kan worden gerecycled tot grondstoffen. En vanaf september 2026 zullen oude lithium-ionbatterijen en black mass ook officieel worden geclassificeerd als gevaarlijk afval, wat betekent dat ze niet langer mogen worden uitgevoerd naar landen buiten de OESO.

Grote boeman China

Het doel van al deze maatregelen en investeringen is dan ook om de afhankelijkheid van de EU van één enkele leverancier tegen 2029 te halveren. Volgens de Commissie zou recycling alleen al kunnen voorzien in 20% van de Europese vraag naar permanente magneten, een product waarvan China onlangs de export heeft beperkt en waarvan veel Europese bedrijven afhankelijk zijn – het is onder meer een essentieel onderdeel van motoren voor elektrische voertuigen.

Het tegenoffensief van de EU komt op het moment dat China sinds begin oktober de controles op de export van zeldzame aardmetalen verder heeft aangescherpt. Technologie en expertise voor de winning en verwerking van deze metalen worden nu alleen nog gedeeld na goedkeuring, waardoor het voor buitenlandse bedrijven moeilijker wordt om ze buiten China te verwerken.

Producten buiten China die zeldzame aardmetalen uit China bevatten of zijn vervaardigd met behulp van Chinese processen, vallen echter ook onder deze regelgeving, wat betekent dat buitenlandse exporteurs van dergelijke producten een exportvergunning moeten aanvragen bij het Chinese ministerie van Handel.

Volgens de Commissie maakt China in het algemeen gebruik van subsidies en kunstmatig lage prijzen om concurrenten uit te schakelen en zo een bijna-monopolie te verwerven. Ondanks de geopolitieke risico's blijven westerse bedrijven echter bij Chinese leveranciers kopen vanwege de kostenvoordelen. Hoge energieprijzen en strenge milieuregels maken de productie in de EU duurder, waardoor het moeilijk is om te concurreren.

“Ons actieplan zal alleen werken als onze Europese bedrijven meewerken”, zei Stéphane Séjourné, Europees commissaris voor Industrie en een van de vicevoorzitters van de Commissie, bij de presentatie van RESourceEU.

“Als we zien dat dit niet het geval is, zullen we diversificatie [van grondstofbronnen] wettelijk verplicht stellen.” RESourceEU is “een motor voor onze industriële soevereiniteit en een hoeksteen van de Europese economische veiligheid, temidden van de wereldwijde race om de materialen die onze industrieën het meest nodig hebben.”