Er zijn tal van reacties gekomen op de dreigementen van Ryanair om het aantal passagiers op Brussels Airport en Brussels South Charleroi met 1 miljoen te verminderen. Is dit bluf, een onderhandelingstactiek, of zal de hogere vliegbelasting in België inderdaad de winstdoelstellingen van Europa's grootste luchtvaartmaatschappij in gevaar brengen?

Hoe je het ook bekijkt, de International Air Transport Association (IATA) heeft aangekondigd dat luchtvaartmaatschappijen wereldwijd verwachten volgend jaar voor het eerst de grens van vijf miljard passagiers te bereiken, ongeacht of er luchthavenbelasting wordt geheven of niet.

‘Waanzinnig’ en ‘overhaast voorstel’

Ryanair dreigt zijn diensten in België tijdens het winterseizoen van volgend jaar aanzienlijk te verminderen. Volgens de Ierse lowcostmaatschappij zou het totale aantal aangeboden zitplaatsen met 1 miljoen (-22%) dalen door de annulering van 13 routes op de luchthaven van Charleroi en zeven op de luchthaven van Brussel.

Ryanair zou ook 5 van de 18 vliegtuigen die gestationeerd zijn op Brussels South Charleroi Airport verwijderen. Voor de luchthaven van Henegouwen betekent dit volgens Ryanair “een verlies van 500 miljoen euro aan investeringen”.

Al deze bezuinigingsplannen zijn een reactie op de nieuwe verhoging van de federale luchtvaartbelasting in 2027 (van € 5 naar € 10) en de geplande lokale luchthavenbelasting in Charleroi van € 3 per passagier. En dat is nog niet alles: Ryanair waarschuwt ook dat het vanaf april 2026 nog verder zal moeten bezuinigen in Charleroi.

“De herhaalde verhogingen van de schadelijke vliegbelasting maken België volledig niet-concurrerend in vergelijking met veel andere Europese landen, zoals Zweden, Hongarije, Italië en Slowakije, waar regeringen de vliegbelasting afschaffen om het verkeer, het toerisme en de werkgelegenheid te stimuleren”, zegt Jason McGuinness, commercieel directeur van Ryanair.

Bovendien noemt hij de belastingplannen van de gemeenteraad van Charleroi een “waanzinnig” en “overhaast voorstel” dat Ryanair zal dwingen om nog meer te bezuinigen op zijn activiteiten. “Duizenden lokale banen staan op het spel”, aldus McGuinness, die de federale regering en de gemeenteraad van Charleroi oproept om hun plannen te laten varen.

Armworstelen tussen MR en PS

Op dit moment zijn politici niet onder de indruk van de dreigementen van Ryanair, hoewel dit wel heeft geleid tot een kleine krachtmeting tussen de liberale MR en de socialistische PS. Thomas Dermine, de socialistische burgemeester van Charleroi, stelt dat de belasting die zijn stad vanaf 1 januari wil heffen, en waarover nog niet is gestemd, in de eerste plaats gericht is op de luchthaven.

De luchthaven genereert jaarlijks 25 miljoen euro winst en heeft “externe gevolgen op het gebied van geluidsoverlast, veiligheid, verkeer en parkeren op de openbare weg”, zonder dat de stad daar ook maar één euro voor terugkrijgt, zegt hij. De belasting zou 15 miljoen per jaar opleveren, een essentiële bron van inkomsten voor de noodlijdende stadskas van Charleroi.

En niet onbelangrijk: sinds kort moet u € 3 betalen om toegang te krijgen tot de kiss & fly-zone op de luchthaven van Charleroi om familie of vrienden af te zetten voor een vlucht. Deze maatregel heeft tot veel kritiek geleid, en het is nogal toevallig dat de belasting die de stad wil heffen ook € 3 bedraagt.

Maar hoe het ook zij, de Waalse premier Adrien Dolimont (MR) wijst met een beschuldigende vinger naar de socialistische burgemeester. “Deze belasting dient alleen om de schatkist te vullen, omdat ze niet bereid zijn voldoende inspanningen te leveren om de uitgaven te verminderen. Beweren dat dit geen gevolgen zou hebben voor de passagiers, getuigt van een totaal gebrek aan inzicht.”

Dolimont zegt ook dat de Waalse regering “alle beschikbare middelen zal inzetten om de Dermine-belasting tegen te houden”. “Als Ryanair vijf van zijn vliegtuigen weghaalt, zullen waarschijnlijk 1.100 directe en indirecte banen (waaronder 150 directe contracten op de luchthaven) worden getroffen, om nog maar te zwijgen van het potentiële verlies van 100 miljoen aan inkomsten voor de Belgische economie”, waarschuwde de liberale politicus.

In reactie hierop stelt Dermine dat als de stad de winstmarges van de luchthaven niet op gemeentelijk niveau belast, deze volledig als dividend zullen worden uitgekeerd, waarvan 48,21 TP3T naar een Italiaanse groep zal gaan.

Voor 2025 komt dit neer op 9,2 miljoen euro. Bijgevolg heeft het verzet tegen de belasting door de Waalse premier, wiens partij voor een verdubbeling van de vliegbelasting op federaal niveau heeft gestemd, vooral buitenlandse aandeelhouders ten goede gekomen, ten koste van de legitieme financiële belangen van Charleroi.

Realistisch of bluffen?

De vraag blijft: hoe realistisch zijn de dreigementen van Ryanair en welke impact zouden ze hebben? De luchtvaartmaatschappij is afhankelijk van de verkoop van goedkope tickets. Een ticket in het winterseizoen, dat gemiddeld € 30 kost, zal nu worden onderworpen aan een belasting van € 13. Volgens Ryanair schrikken dergelijke extra kosten passagiers af – momenteel reizen 11 miljoen passagiers met Ryanair van en naar België.

En het versterkt zijn dreigementen om in België te bezuinigen door te melden dat verschillende regionale overheden, de nationale overheid en vijf luchthavens in het buitenland al contact met hen hebben opgenomen om capaciteit over te nemen.

Luchtvaarteconoom Wouter Dewulf (Universiteit Antwerpen) noemt het tromgeroffel en de felle reactie van Ryanair ‘veel ophef om niets”. “Ze maken veel ophef en zeggen dat ze vertrekken, maar in werkelijkheid valt het allemaal wel mee”, zegt Dewulf tegen vrt.news. Hij wijst er ook op dat Charleroi de meest winstgevende basis van Ryanair op het continent is en dat ze die daarom niet zomaar zullen verlaten.

Dat betekent niet dat Ryanair zijn woorden niet in daden zal omzetten. Zo heeft het bijvoorbeeld meer dan 800.000 stoelen en 24 routes in Duitsland geschrapt voor de winter van 2025, onder verwijzing naar “hoge toegangs-/belastingkosten”. Maar andere luchtvaartmaatschappijen zouden het gat dat Ryanair achterlaat kunnen opvullen. Er wordt al gesproken over Transavia – op Brussels Airport – dat een deel van de achterstand zou kunnen opvangen.

De stem van het volk

En wat zegt de vox populi? “Ik begrijp niet waarom dergelijke details niet door Europa worden geregeld, zodat op elke luchthaven dezelfde vliegbelasting geldt”, zegt een lezer in de krant Het Laatste Nieuws. “Laat Ryanair niet de luchthavens tegen elkaar uitspelen, want dat is wat er nu gebeurt.”

Anderen betreuren de belasting en noemen het zelfs een economische blunder die tot banenverlies zal leiden. Sommige lezers wijzen echter ook op het “onbegrijpelijke” bedrijfsmodel van Ryanair en vragen zich, met het oog op het milieu, af wanneer we eindelijk tegen kostprijs zullen vliegen of wat die 10 of 13 euro's betekenen voor het vakantiebudget.

Record aantal passagiers verwacht voor 2026

Om die laatste vraag te beantwoorden: niet veel, want volgens de International Air Transport Association (IATA) verwachten luchtvaartmaatschappijen wereldwijd in 2026 een recordaantal van 5,2 miljard passagiers te vervoeren. Dat zou meer dan 4% beter zijn dan dit jaar, waarin de grens van 5 miljard passagiers waarschijnlijk niet zal worden bereikt.

Ook de winst zal naar verwachting een recordhoogte bereiken. Voor 2026 wordt een nettowinst van 41 miljard dollar, ofwel 35 miljard euro, verwacht, tegenover 39,5 miljard dollar dit jaar. Deze stijging wordt volgens de IATA veroorzaakt door stabiele economische groei, lagere inflatie, een zwakkere dollar en dalende brandstofkosten.

Europa boekte in 2025 de sterkste financiële prestaties, waarbij goedkope luchtvaartmaatschappijen zoals Ryanair en easyJet een groei met dubbele cijfers realiseerden. Ze behaalden ook betere winstmarges dan andere luchtvaartmaatschappijen.