De Vlaamse akkergrond, die intensief wordt bebouwd en door zware machines wordt bewerkt, heeft de laagste koolstofvoorraad per hectare, vooral in de bovengrond. Zelfs de gemiddelde Vlaamse tuin doet het beter. Frequente grondbewerking, zware machines en beperkte langdurige organische inputs versnellen de afbraak van organisch materiaal, waardoor de CO₂-uitstoot toeneemt.
Dit blijkt uit het laatste rapport van de Ministerie van Milieu, ILVO, Vlaams Instituut voor Landbouw, Visserij en Voedingsonderzoek, en INBO, Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek.
Hoewel akkerland nog steeds het grootste deel van de totale bodemkoolstof in Vlaanderen uitmaakt, vanwege het grote oppervlak, wijzen recente metingen erop dat Vlaamse bodems sinds 2018 een netto koolstofbron zijn.
“Maar als bodems meer koolstof uitstoten dan ze opslaan, ondermijnen ze de klimaatdoelstellingen in plaats van ze te ondersteunen. Dit maakt bodembeheer tot een belangrijke klimaatkwestie”, legt dr. Lieve De Smet uit, onderzoeker bij het CMon-netwerk voor koolstofmonitoring in bodems.
Koolstofopslagplaats
Naast de oceaan zijn bodems de belangrijkste koolstofopslagplaats. Het vastleggen van CO2 in de vorm van organische stof (koolstof) in de bodem draagt niet alleen bij aan de strijd tegen klimaatverandering, maar deze koolstof speelt ook een belangrijke rol in het goed functioneren en de vruchtbaarheid van de bodem.
“Organische koolstof in de bodem is essentieel voor zowel klimaatmitigatie als bodemveerkracht”, zegt Dr. Wim Sleutel, bodemwetenschapper bij ILVO. “Het verbetert het waterhoudend vermogen, de bodemstructuur en de vruchtbaarheid. Maar als koolstof eenmaal verloren is gegaan door intensieve verstoring, is het moeilijk om die weer op te bouwen.”
Wereldwijd beeld
De totale hoeveelheid organische koolstof in de onverharde bodems van Vlaanderen bedraagt 155 miljoen ton tot een diepte van 1 meter. Deze voorraad is essentieel in de strijd tegen klimaatverandering, omdat het de veerkracht van de bodem tegen extreme weersomstandigheden vergroot en het CO2-gehalte in de atmosfeer vermindert.
“Wat we in Vlaanderen zien, past perfect in het Europese en mondiale plaatje”, zegt Dr. De Smet. “Intensieve akkerbouw behoort tot de vormen van landgebruik die het grootste risico lopen op uitputting van de koolstofvoorraad in de bodem.”
Aanzienlijk potentieel
Uit het onderzoek blijkt dat de koolstofvoorraad in de bovenste 30 centimeter van akkerland 61,1 ton per hectare bedraagt. Tuinen presteren aanzienlijk beter, met 78,6 ton koolstof per hectare. Permanente graslanden en bossen behoren tot de hoogste koolstofvoorraden, met een koolstofvoorraad van ongeveer 89 ton per hectare.
Ondanks de lage score per hectare vertegenwoordigt akkerland het grootste deel van de totale koolstofvoorraad in Vlaanderen (33 procent) en biedt het dus het grootste potentieel om de koolstofopslag te verhogen.
Verschillende maatregelen
Zowel ILVO als internationale studies identificeren vergelijkbare maatregelen met het sterkste bewijs voor het behoud of de toename van koolstof in de bodem: continue bodembedekking door middel van bodembedekkers, organische bodemverbeteraars (bijv. compost of mest), agrobosbouwsystemen, herbevochtiging van organische bodems en waar mogelijk overschakeling op meerjarige vegetatie. Deze maatregelen verbeteren ook de bodemvruchtbaarheid, het watervasthoudend vermogen en de biodiversiteit.
“Het opbouwen van koolstof in de bodem is een langdurig proces, geen snelle oplossing”, benadrukt ILVO. “Het vereist consistent beheer, betrouwbare monitoring en realistische verwachtingen.”
Nu koolstofvoorraden in de bodem steeds vaker worden gebruikt in Europese klimaatrapportages, versterkt het ILVO-rapport een boodschap die wereldwijd wordt herhaald: het herstel van koolstof in landbouwgrond is essentieel voor het klimaat en de gezondheid van de bodem, maar alleen met duurzame, goed gecontroleerde praktijken kan de bodem weer een betekenisvolle koolstofput worden.
