De Europese Unie worstelt met zijn strategie om minder afhankelijk te worden van andere landen voor de levering van strategische grondstoffen voor de energietransitie. Obstakels belemmeren de binnenlandse productie en recycling blijft embryonaal. De vraag voor deze materialen zal het komende decennium alleen maar sterk toenemen.
Grondstoffen zoals lithium, nikkel, kobalt, koper en zeldzame aardmetalen, die essentieel zijn voor windturbines, zonnepanelen, elektrolysers (voor waterstof) en batterijen, zijn vaak geconcentreerd in één of enkele derde landen (vooral China), wat de EU bijzonder kwetsbaar maakt.
Om deze risico's te beperken, heeft de EU de Wet kritieke grondstoffen 2024 aangenomen, waarin een strategie wordt uitgestippeld om de aanvoer van 26 grondstoffen die cruciaal zijn voor de energietransitie veilig te stellen. De richtlijn: niet meer dan 65 procent van de totale consumptie van een grondstof in de EU mag uit één derde land komen.
Geen tastbare resultaten
Volgens de Rekenkamer hebben de inspanningen om leveranciers te verdelen echter nog geen tastbare resultaten opgeleverd. In de afgelopen vijf jaar heeft de EU 14 partnerschappen voor grondstoffen gesloten, maar de invoer uit deze landen daalde tussen 2020 en 2024 voor ongeveer de helft van de onderzochte grondstoffen.
Ook binnen de EU moeten nog inspanningen worden geleverd om de afhankelijkheid te verminderen. De EU wil de binnenlandse winning stimuleren om 10% van haar verbruik te dekken. Maar de exploratieactiviteiten zijn niet erg ontwikkeld. En zelfs als er nieuwe afzettingen worden ontdekt, kan het tot 20 jaar duren voordat een Europees mijnbouwproject operationeel wordt.
Dringende behoefte aan stimulansen
De verordening stelt doelen voor 2030 voor de binnenlandse winning, verwerking en recycling van strategische grondstoffen. Maar op dit moment hebben bijvoorbeeld slechts 7 van de 26 materialen een laag recyclingpercentage (tussen 1 en 5%), ver verwijderd van de Europese doelstelling van 25%, terwijl 10 materialen helemaal niet worden gerecycled.
Volgens het rapport zijn er onvoldoende stimulansen voor Europese recyclingbedrijven, die te maken hebben met hoge verwerkingskosten en technologische en regelgevende barrières die hun concurrentievermogen beperken.
Knelpunten elimineren
De Rekenkamer dringt er onder meer op aan dat de doelstellingen beter worden onderbouwd, dat de partnerschappen het niveau van voorzieningszekerheid daadwerkelijk verhogen en dat financiële en administratieve knelpunten worden weggenomen.
In haar antwoorden aanvaardt de Europese Commissie bijna alle aanbevelingen van de Rekenkamer. Vele daarvan zijn al opgenomen in haar versnellingsplan RESourceEU, dat in december is goedgekeurd.
Concluderend: ondanks een versterkt wetgevingskader en de recente lancering van het ResourceEU-plan zal de Europese Unie grote moeite hebben om tegen het einde van het decennium de aanvoer van strategische grondstoffen veilig te stellen die essentieel zijn voor haar energietransitie en, in bredere zin, voor haar industriële en geopolitieke geloofwaardigheid.
