Het is een “strategische fout” geweest van Europa om de afgelopen decennia niet meer te investeren in kernenergie. Dit zei de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, in een toespraak tijdens een top over kernenergie in Parijs.

Von der Leyen kondigde ook aan dat de Europese Commissie een plan heeft klaarliggen om “begin 2030” kleine modulaire kernreactoren operationeel te hebben.”

Sleutelrol voor kleine modulaire reactoren

In 1990 was een derde van de elektriciteit in Europa afkomstig van kernenergie, maar nu is dat cijfer gedaald tot ongeveer 15%. “Deze daling van het aandeel van kernenergie was een keuze, maar ik geloof dat het een strategische vergissing van Europa was om een betrouwbare, betaalbare energiebron met lage uitstoot de rug toe te keren,” zei Von der Leyen.

Volgens de Commissie tonen de stijgende olie-, gas- en elektriciteitsprijzen als gevolg van de onrust in het Midden-Oosten aan hoe pijnlijk afhankelijk Europa nog steeds is van dure energie-importen.

De voorzitter van de Commissie beschrijft de combinatie van hernieuwbare energie en kernenergie, weg van fossiele brandstoffen, als de ideale combinatie voor de toekomstige elektriciteitsvoorziening. Naast traditionele kernreactoren ziet ze ook een belangrijke rol weggelegd voor kleine modulaire reactoren, die begin 2030 operationeel zouden moeten zijn.

Versnellen van de licentieprocedure

Om dit doel te bereiken geeft de Europese Commissie een garantie van 200 miljoen euro om particuliere investeringen te mobiliseren voor de ontwikkeling van nieuwe nucleaire technologie. De Commissie wil ook samenwerken met de lidstaten om de nationale regelgeving te harmoniseren en het vergunningsproces te versnellen.

Vorig jaar lanceerde de Commissie een industriële alliantie voor kleine kernreactoren. Ze versoepelde ook de regels voor staatssteun om de financiering voor kernsplijting en splijtstoffen uit te breiden. Daarnaast wil ze in de volgende meerjarenbegroting vanaf 2028 meer dan 5 miljard euro investeren in kernfusieonderzoek.

“Noodzakelijk voor strategische autonomie EU”, zegt De Wever

Deze plannen sluiten perfect aan bij de visie van de Belgische premier Bart De Wever (N-VA), die kleine modulaire kernreactoren (SMR's) ziet als een hefboom voor industriële transformatie en concurrentievermogen.

De Wever woonde de top in Parijs bij en het doel was om in de zijlijn van het evenement steun te zoeken bij de Franse president Emmanuel Macron om de onderhandelingen met Engie over het Belgische nucleaire dossier te stimuleren.

De federale regering heeft beslist om kernenergie opnieuw een structurele plaats te geven in de toekomstige energiemix. “Op korte termijn betekent dit dat we onze huidige capaciteit maximaal en in alle veiligheid uitbreiden”, zei De Wever op de top. “Op middellange en lange termijn bouwen we nieuwe nucleaire capaciteit, zowel met grote reactoren als met innovatieve technologieën.”

Frankrijk vs Oostenrijk

De Europese verdragen geven lidstaten de vrijheid om te beslissen over de samenstelling van hun nationale energiemix. Frankrijk is een groot voorstander van kernenergie, terwijl een land als Oostenrijk er fel op tegen is.

Oostenrijk kan het zich veroorloven om tegen kernenergie te zijn omdat ongeveer 60% tot 70% van zijn elektriciteit wordt opgewekt door waterkracht. Samen met wind- en zonne-energie heeft het land, dat in 1999 unaniem de “Federale Grondwet voor een kernvrij Oostenrijk” aannam, een van de hoogste percentages hernieuwbare energie in de EU.

In Duitsland besloot toenmalig bondskanselier Angela Merkel, een partijgenote van Von der Leyen, om de kernuitstap te versnellen na de ramp in Fukushima in 2011. De laatste reactoren werden in 2023 gesloten.

Luxemburg, Portugal, Denemarken, Spanje en Duitsland bundelen ook hun krachten met Wenen om te voorkomen dat EU-subsidies naar kernenergie vloeien in plaats van naar wind- en zonne-energie. De CDU/CSU, de partij van kanselier Friedrich Merz, wil echter dat Duitsland weer een pionier wordt in de ontwikkeling van kleine modulaire reactoren.

Ze stuiten echter op hevig verzet van de “Nucleaire Alliantie”, geleid door Frankrijk. Dit blok is de afgelopen jaren gegroeid en omvat nu zo'n 12 tot 14 landen, waaronder België en Nederland.

Het doel is om de wereldwijde nucleaire capaciteit te verdrievoudigen tegen 2050.

De hernieuwde belangstelling voor deze energiebron vereist een aanzienlijke financiële hefboom om de wereldwijde nucleaire capaciteit tegen 2050 te verdrievoudigen, een doelstelling die is aangenomen in een verklaring op de COP28 in Dubai en die sinds 2023 door zo'n 30 landen is onderschreven. Vijf nieuwe landen zijn nu aan de lijst toegevoegd: Brazilië, China, Zuid-Afrika, België en Italië.

Dit jaar is het 40 jaar geleden dat de ramp in Chornobyl (Oekraïne) plaatsvond en 15 jaar geleden dat het ongeluk in Fukushima plaatsvond.

Vandaag de dag is kernenergie goed voor 10% van de wereldwijde elektriciteitsproductie, met ongeveer 450 reactoren in 30 landen.

EIB gaat €75 miljard investeren in groene energie

Gisteren presenteerde de Europese Commissie in Brussel ook haar nieuwe strategie voor investeringen in schone energie. De Commissie schat dat er tot 2030 jaarlijks €660 miljard aan investeringen nodig zal zijn om de klimaatdoelstellingen te halen.

Ter directe ondersteuning van dit nieuwe beleid heeft de Europese Investeringsbank (EIB), onder leiding van president Nadia Calviño, toegezegd de komende drie jaar meer dan 75 miljard euro aan financiering te mobiliseren ter ondersteuning van een groenere samenleving.

Het geld is specifiek bestemd voor schone technologieën, energie-efficiëntie en modernisering van de infrastructuur (zoals elektriciteitsnetten). Met deze nieuwe pot van 75 miljard euro kan de EIB ook leningen verstrekken aan bedrijven die de infrastructuur voor SMS'en bouwen.