Vorig jaar was bijna 5,4 miljoen mensen in Vlaanderen maakten gebruik van een of andere veerdienst. Dit figuur laat zien dat veerdiensten een belangrijke rol spelen in duurzame mobiliteit, recreatie en lokale verbindingen over onze binnenwateren.

Voor veel fietsers en wandelaars vormen ze een snelle en praktische verbinding. Vlaanderen heeft een van de dichtste fietsinfrastructuren van Europa en veerboten fungeren vaak als ontbrekende bruggen, waardoor omwegen van 5 tot 15 km vermeden worden. Ze zijn ook essentieel voor mobiliteit op de laatste kilometers.

Structureel onderdeel van mobiliteit

Vooral de veerdiensten op de Schelde, de Leie en de Maas worden intensief gebruikt. Ook de Waterbus in Antwerpen blijft een belangrijke verbinding voor woon-werkverkeer langs de Schelde. Het is dus duidelijk dat veerdiensten geen niche zijn, maar een structureel onderdeel van het mobiliteitsbeleid in Vlaanderen.

De meeste veerdiensten in Vlaanderen zijn gratis en speciaal ontworpen voor fietsers en voetgangers. Auto's zijn meestal niet toegestaan op rivierveerboten. Veerboten aan de Nederlandse kant van de grens zijn niet gratis en vragen 1 tot 3 euro voor fietsers en voetgangers.

Het ‘gratis model’ is vooral een Vlaamse beleidskeuze en wordt voornamelijk gefinancierd door de Vlaamse overheid. Het wordt beschouwd als een onderdeel van het mobiliteitsbeleid, fietsinfrastructuur en investeringen in toerisme. In Nederland is de financiering gemengd.

Binnenvaarttoerisme

Veerboottoerisme is extreem populair in Vlaanderen, met een piek in de zomer en tijdens fietsweekenden. In Nederland is het meer lokaal en is het gebruik gefragmenteerd.

Antwerpen heeft de drukste veerverbinding van Vlaanderen. De best presterende overtochten zijn Sint-Anna (tussen de linkeroever van de Schelde en de stad, ongeveer 950.000 gebruikers per jaar), Kruibeke-Hoboken (410.000) en Bazel-Hemiksem (357.000). De Antwerpse Waterbus verbindt Antwerpen met voorsteden en havengebieden en wordt vooral gebruikt voor woon-werkverkeer.

Andere veerdiensten in Vlaanderen zijn de kustveerboten (Oostende en Nieuwpoort) en de estuariumveerboten (Leie en andere rivieren in het binnenland). Deze laatste zijn vaak kleiner, maar cruciaal voor de continuïteit van fietsroutes.

Er zijn verschillende kleine maar unieke veerdiensten op de Maas, op de grens tussen België en Nederland. Ze zijn seizoensgebonden (april-oktober) en alleen voor fietsers en voetgangers.

Grensoverschrijdend toerisme

Op basis van beschikbare gegevens op routeniveau weten we dat de regio Antwerpen het grootste deel van het veerbootgebruik vertegenwoordigt. De kustveerboten hebben de hoogste seizoenspieken en de Waterbus heeft de meest stabiele pendelbasis. Binnenrivieren worden matig gebruikt en de Maas is het meest aantrekkelijk voor (fiets)toerisme.

Zelfs de kleinere veerverbindingen, zoals die op de Maas, zijn belangrijk voor fietsen en toerisme. Ze maken fietsnetwerken compleet, maken grensoverschrijdend toerisme mogelijk en ondersteunen regionale economieën, dus beleidsmakers zijn bereid om in al deze verbindingen te investeren.

Vandaag de dag worden gebruikerstellingen vaak nog handmatig uitgevoerd, maar Vlaanderen wil modernere telsystemen introduceren om een nauwkeuriger beeld te krijgen van het gebruik.

Vlaanderen wil ook werk maken van één gecentraliseerd beheer van alle veerdiensten. Dit zal zorgen voor meer duidelijkheid, een efficiëntere organisatie en een betere investeringsplanning voor deze belangrijke verbindingen.