Het is al langer bekend dat de Vlaamse openbare vervoersmaatschappij De Lijn aan het bezuinigen is - de Vlaamse regering legde De Lijn een bezuinigingsmaatregel van 44 miljoen euro op, specifiek voor de 15 vervoersgewesten.

De Lijn heeft nu aangekondigd dat het op 1 juli wijzigingen zal doorvoeren op ongeveer één op drie lijnen in Vlaanderen, wat gevolgen heeft voor meer dan 320 van de ongeveer 1.000 lijnen. Meer dan 40 lijnen zullen ook worden opgeheven.

Terwijl sommige politieke partijen de beslissing omschrijven als een schending van het decreet, roept de socialistische vakbond ACOD op tot gerechtelijke stappen tegen de bezuinigingen van De Lijn.

De veranderingen zijn heel divers

Procentueel gezien vinden de meeste wijzigingen - vooral in routes en ritten met een laag aantal reizigers - plaats in de vervoersregio's Gent (37 van de 86 routes), Kortrijk (17 van de 31), Midwest (13 van de 25), Oostende (9 van de 19), de Vlaamse Ardennen (23 van de 46) en het Waasland (13 van de 21).

De aantallen zijn het hoogst in de grote vervoersregio's, met wijzigingen op 76 lijnen (van de 214) in Limburg, 42 lijnen (van de 138) in Leuven en 23 van de 128 lijnen in Antwerpen.

De wijzigingen - vanaf 18 mei kunnen reizigers de dienstregeling bekijken via de routeplanner van De Lijn in de app en op de website - zijn ook heel divers: van afgeschafte routes tot verlaagde frequenties, het schrappen van bijvoorbeeld ochtend- of avondritten of een andere route. Sommige routes worden uitgebreid om andere wijzigingen op te vangen en af en toe wordt er een nieuwe route toegevoegd.

De door De Lijn geplande wijzigingen stuitten op hevig protest van de vervoersregio's. Sommige van hun alternatieve voorstellen werden in overweging genomen als ze “aan alle doelstellingen voldeden”. Maar uiteindelijk heeft het protest niet veel opgeleverd, hoewel het laatste woord hierover nog niet is gesproken.

“Vervoersraden systematisch genegeerd”

Zo roept de socialistische vakbond ACOD de regionale transportraden op om de miljoenenbezuinigingen niet te accepteren en “alle mogelijke juridische stappen te overwegen” om hun recht om gehoord te worden te waarborgen.

De vakbond klaagt dat de aanbevelingen van de vervoersgewesten “systematisch worden genegeerd”, ook al was de Vlaamse regering van plan om lokale overheden meer inspraak te geven via haar Basisdecreet Toegankelijkheid. “Het is bijzonder cynisch dat diezelfde lokale overheden vandaag opnieuw buitenspel worden gezet.”

“Blijkbaar is het mogelijk om op federaal niveau tientallen miljoenen euro's vrij te maken voor autosubsidies, maar investeren in sterk openbaar vervoer is zogenaamd niet mogelijk? Dit gaat niet over middelen, maar over prioriteiten”, aldus de vakbond.

“Systemische ontmanteling”

De katholieke vakbond ACV Public Services daarentegen omschrijft deze grote veranderingen als “een fundamentele ontmanteling van het openbaar vervoer”. De vakbond bekritiseert de timing van de bezuinigingen, die worden doorgevoerd op het moment dat er een energiecrisis dreigt, en stelt dat bepaalde groepen, zoals ouderen en werknemers in ploegendienst, extra zullen worden getroffen.

Bovendien wordt er gesproken van een “systemische ontmanteling”. “Voor veel inwoners zijn deze diensten hun enige verbinding met werk, school, gezondheidszorg of sociale activiteiten. Mobiliteit is geen kwestie van kosten-batenanalyse, maar een fundamenteel recht en een openbare dienst. Vervoersarmoede dreigt dan ook in tal van regio's en gemeenten in heel Vlaanderen,” stelt de vakbond.

En net als ACOD vraagt zij zich af of de minister het Basisbesluit Toegankelijkheid niet aan zijn laars lapt door de protesten van verschillende vervoerregio's te negeren.

‘Schijnparticipatie’

De politieke partij Groen beweert ook dat minister van Mobiliteit Annick De Ridder (N-VA) het decreet schendt om bezuinigingen door te voeren bij De Lijn. “Dit is in flagrante tegenspraak met zowel de geest als de letter van het Basisdecreet Toegankelijkheid”, zegt Groen-Kamerlid Bogdan Vanden Berghe.

“Volgens het decreet hebben de vervoersregio's beslissingsbevoegdheid over verschillende routes en lijnen. Met haar besluit maakt de minister van lokale inspraak een farce. En uiteindelijk is de reiziger de dupe.” Hij noemt dit “schijnparticipatie” en roept de minister op om “de bezuinigingen on hold te zetten en terug te draaien.”

Transportwoestijnen

De reizigersvereniging TreinTramBus is ook niet blij met de nieuwe bezuinigingen en stelt dat sommige gebieden, zoals de regio Aalter-Tielt-Deinze, echte “vervoerswoestijnen” worden. De organisatie is ook zeer ontevreden over de manier waarop de beslissing tot stand is gekomen.

En juist nu de energieprijzen zo onder druk staan, vindt TreinTramBus het ook onlogisch om verder te bezuinigen op alternatieven voor de auto. “Mensen die geen auto hebben of niet meer mogen of kunnen rijden, worden aan hun lot overgelaten”, zegt voorzitter Peter Meukens. Tot slot wijst hij er ook op dat De Lijn al “tot op het bot is wegbezuinigd”.”

In een reactie aan De Standaard erkent het kabinet van minister De Ridder dat het tijdschema krap was en dat de transparantie niet altijd optimaal was. Ze stellen echter dat de bezuinigingen tegen 1 juli doorgevoerd moesten zijn, anders waren er misschien nog diepere bezuinigingen nodig geweest.