De European State of the Climate 2025, een lijvig jaarverslag van de EU, bevestigt opnieuw dat Europa het snelst opwarmende continent ter wereld is. 2025 was bijna overal extreem warm en ongeveer 95% van Europa had temperaturen boven het gemiddelde. Zelfs in de buurt van de poolcirkel bedroeg de temperatuur meer dan 30°C.

De gemiddelde temperatuur op aarde is nu 1,4 graden warmer dan aan het einde van de negentiende eeuw, toen de mens op grote schaal broeikasgassen begon uit te stoten. Europa is volgens de nieuwe cijfers in die periode 2,5 graden warmer geworden - veel meer dan het wereldwijde gemiddelde.

Minder sneeuw en ijs

Dat komt door “een combinatie van factoren”: Europa ligt vrij noordelijk op de aardbol en het continent is een droge landvlakte die niet wordt gekoeld door water zoals de zee. Nog een reden waarom Europa bijzonder snel opwarmt: we hebben minder sneeuw en ijs, die zonlicht weerkaatsen en zo de opwarming vertragen.

Je kunt ook aan het aantal dagen met vorst zien hoe de kou uit Europa verdwijnt. Het gebied met ‘vorstdagen’ krimpt. In het huidige klimaat heeft de winter zich teruggetrokken tot Duitsland en vorig jaar moest je voor slechts twee weken vorst verder weg reizen, richting Polen. 

De Arctische en subarctische gebieden warmen bijzonder snel op. Hittegolven bereiken nu regio's die vroeger Europa's winterklimaat stabiliseerden.

Lage rivierstanden

Een andere opvallende trend is het extreem lage waterpeil in rivieren. In een groot gebied, van Nederland tot de Baltische staten in het noorden en Turkije in het zuiden, stroomde veel minder water door de rivieren dan normaal.

Door de lage rivierstanden waren er gelukkig weinig overstromingen, hoewel de situatie in Spanje en Portugal heel anders was: daar veroorzaakte een hele reeks stormen in november zware regenval en overstromingen.

‘Hittestress’

Een nieuw modewoord is ‘hittestress’, een combinatie van temperatuur, vochtigheid, windsnelheid, zonlicht en warmte die door de omgeving wordt uitgestraald. Bij een gevoelstemperatuur van 32 graden is hittestress ‘sterk’; boven 38 graden is het ‘zeer sterk’, verduidelijkt het European Center for Medium-Range Weather Forecasts (ECMWF).

In het zuiden en oosten van Spanje waren er vorig jaar minstens 50 dagen meer dan normaal met ernstige hittestress. Er waren ook tientallen tropische nachten meer dan normaal in Spanje en Portugal, met temperaturen die niet onder de 20 graden kwamen. Zelfs in het koele Scandinavië raakten mensen bekend met hittestress.

Bijna overal in Europa waren er minder dagen met ‘koudestress’, een gevoelstemperatuur van min 13 graden of kouder. Maar de echte tragedie voltrekt zich in Groenland.

Groenland

In 2025 zou Groenland volgens berekeningen van het ECMWF netto 139 miljard ton ijs hebben verloren. Een onvoorstelbare hoeveelheid die gelijk staat aan het ijs van alle Alpengletsjers, vermenigvuldigd met anderhalf, en dat allemaal binnen één jaar.

De zeespiegel stijgt nu al met ongeveer 3,6 millimeter per jaar, voornamelijk door de uitzetting van warmer water. Tegen het jaar 2100 zal de zee naar schatting ongeveer een halve meter hoger staan dan nu.

En ondertussen verandert er één ding niet: CO2-uitstoot. Jaarlijks worden er ongeveer 2,6 deeltjes CO2 per miljoen luchtdeeltjes in de atmosfeer toegevoegd. “Het tempo van de klimaatverandering vraagt om meer urgente actie,” concludeert Samantha Burgess, hoofd Klimaat bij het Europese weercentrum ECMWF.