Vandaag is tDe 31e VN-klimaattop gaat van start in Antalya (Turkije), met nog een aantal openstaande vragen. Een van de eerste vragen is: wie heeft er eigenlijk de leiding? Hoewel Turkije gastheer is van COP31, is Australië belast met het leiden van de onderhandelingen. Het blijft onduidelijk wie er werkelijk de touwtjes in handen heeft. 

En waar gaat het dan over? In ieder geval zal de discussie gaan over het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen en het verstrekken van financiële steun aan ontwikkelingslanden om hen te helpen zich voor te bereiden op de klimaatverandering. Daarin zal worden ingegaan op het behalen van de doelstellingen die tijdens eerdere topontmoetingen zijn overeengekomen, evenals op het terugdringen of geleidelijk afbouwen van het gebruik van fossiele brandstoffen.

Bijna 200 landen komen bijeen om klimaatverandering tegen te gaan, maar geopolitieke spanningen leggen de internationale klimaatdiplomatie steeds meer lam. De terugtrekking van Donald Trump uit de klimaatsamenwerking, aanhoudende oorlogen en weerstand van olieproducerende landen ondermijnen de samenwerking.

Toch zou juist die instabiliteit de elektrificatie wel eens sneller kunnen versnellen dan jarenlange VN-onderhandelingen. Hoe zal dit aflopen?

Het hoofdthema is elektriciteit

Olie, steenkool en gas zijn de belangrijkste oorzaak van klimaatverstoring. Drie jaar geleden, tijdens de VN-klimaatconferentie in Dubai, heeft de wereld voor het eerst overeenstemming bereikt dat we op termijn moeten afstappen van fossiele brandstoffen.

Maar het hoofdthema van de top zal elektriciteit zijn. De voorzitterschappen van de COP, Australië en Turkije, hopen alle landen mee te krijgen achter een nieuwe ’35×35’-doelstelling: BTegen 2035 moet elektriciteit 35 procent van de wereldwijde energiemix uitmaken, tegenover 24 procent nu.

Die hoofddoelstelling zou ertoe moeten bijdragen dat de discussie tussen de olieproducerende landen enerzijds en het Westen en bepaalde ontwikkelingslanden anderzijds uit de impasse komt.

De voorzitters van de COP zijn van mening dat ze meer consensus kunnen bereiken door minder nadruk te leggen op het afbouwen van fossiele brandstoffen en meer op elektrificatie. Elektriciteit is ook een manier om over fossiele brandstoffen te praten zonder ze bij naam te noemen.

Het lijkt er immers op dat niemand echt tegen elektrificatie kan zijn. Voor de EU draagt elektrificatie bij aan een beter klimaat en zorgt het er tegelijkertijd voor dat de energierekeningen betaalbaarder worden.

Om dit doel te bereiken, is een enorme uitbreiding nodig van elektrische mobiliteit, industriële elektrificatie, warmtepompen, elektriciteitsnetwerken, opwekking van hernieuwbare energie en energieopslag vier keer zo snel als nu.

Het zou ook een groot verschil maken in de strijd tegen klimaatverandering. Als de doelstelling wordt gehaald, zouden er tegen 2035 dagelijks 18 miljoen vaten olie minder worden verbrand.

Nu de olievoorraden kwetsbaar zijn en de prijzen schommelen, worden elektrische voertuigen, hernieuwbare elektriciteit en batterijen steeds meer instrumenten voor energiezekerheid, en niet langer alleen maar een onderdeel van het klimaatbeleid.

Deze toezegging is echter vrijwillig en collectief van aard, en geen individuele nationale verplichting, en biedt geen garantie dat de extra elektriciteit koolstofvrij zal zijn. Elektrificatie en decarbonisatie zijn geen synoniemen.

Verenigde Staten

Het zal ook interessant zijn om te zien op welke manier de Verenigde Staten hun stem zullen laten horen. Onder president Trump trokken de VS zich terug uit het Akkoord van Parijs – een overeenkomst die tot doel heeft de opwarming van de aarde te beperken tot “ruim onder de 2 °C” (met als streefdoel een maximum van 1,5 °C), en zet opnieuw alles in op olie en schaliegas. De kans dat er in Antalya nieuwe unanieme afspraken worden bereikt, is dan ook klein.

Door de terugtrekking van de VS uit de internationale klimaatsamenwerking, het verzet van Saoedi-Arabië en andere exporteurs van fossiele brandstoffen, en de geopolitieke spanningen is het hoogst onwaarschijnlijk dat er opnieuw een bindende wereldwijde toezegging wordt gedaan om fossiele brandstoffen geleidelijk af te bouwen.

Tijdens de COP30 in Belém slaagden de landen er niet in overeenstemming te bereiken over een concreet stappenplan voor de geleidelijke afbouw van fossiele brandstoffen. Vervolgens ontstond er een parallel initiatief, gesteund door Nederland en Colombia, om landen samen te brengen die bereid waren sneller actie te ondernemen zonder te wachten op unanimiteit.

Ondertussen wordt in het recentste Emissions Gap Report 2026 van het UNEP voorspeld dat de opwarming bij het huidige beleid ongeveer 2,8 °C zal bedragen, wat ver boven de doelstelling van 1,5 °C uit het Akkoord van Parijs ligt.

Het is dan ook onwaarschijnlijk dat COP31 een diplomatieke doorbraak zal opleveren, maar kleinere coalities zouden wel tot concrete afspraken kunnen leiden op het gebied van elektrificatie, investeringen en infrastructuur.

Na de recente tussentijdse verkiezingen in de VS en de nederlaag van de Republikeinen van Trump hebben de Democraten aangekondigd dat ze een delegatie van het Congres naar Turkije zullen sturen.

China

Ook het standpunt van grootmacht China wordt met belangstelling gevolgd. Sommigen vrezen bovendien een nieuwe geopolitieke afhankelijkheid van China. 

China domineert de productie van elektrische voertuigen, de batterijproductie en belangrijke onderdelen van de toeleveringsketens voor schone energie. Chinese fabrikanten waren in 2025 goed voor ongeveer 60 % van de wereldwijde verkoop van elektrische auto’s, terwijl China bijna driekwart van alle elektrische auto’s wereldwijd produceerde.

Europa loopt het risico dat de afhankelijkheid van geïmporteerde olie wordt vervangen door een afhankelijkheid van Chinese batterijen, voertuigen en kritieke grondstoffen. Dit versterkt het pleidooi voor Europese batterijproductie, veerkrachtige toeleveringsketens en investeringen in de elektriciteitsinfrastructuur.

In tegenstelling tot conventionele voertuigen met verbrandingsmotor kunnen elektrische voertuigen echter rijden op elektriciteit die in eigen land wordt geproduceerd uit verschillende energiebronnen. Dat vermindert de afhankelijkheid van internationale oliemarkten, leveringsonderbrekingen en geopolitieke chantage. Hogere olieprijzen maken elektrische voertuigen economisch gezien ook aantrekkelijker, hoewel hoge elektriciteitsprijzen die voordelen teniet kunnen doen.

De voortgang verloopt traag

Zal de VN-klimaattop in Antalya (van 9 tot en met 20 november 2026) maatregelen nemen tegen hitte en droogte, zoals we die afgelopen zomer hebben meegemaakt? Hoe dan ook, de urgentie is reëel. 

Er zijn weliswaar maatregelen genomen, maar de vooruitgang verloopt traag. Het Klimaatakkoord van Parijs uit 2015 – het wereldwijde pact dat tot doel heeft de opwarming tegen 2100 tot maximaal 1,5 graad Celsius te beperken – was inderdaad een mijlpaal. Toch is die ambitieuze doelstelling in het afgelopen decennium vervaagd tot een onbereikbare utopie.

Maar sinds de klimaattop in Dubai, waar landen overeenstemming bereikten over een ‘overgang weg van fossiele brandstoffen’, zijn de formele onderhandelingen vastgelopen. Door de geopolitieke spanningen is het wederzijdse vertrouwen ‘kwetsbaar’ geworden.

En de grootste obstakels komen van twee groepen. Ten eerste, en misschien logischerwijs, de Arabische olieproducerende landen (waaronder Rusland). Ten tweede, landen die weliswaar de overstap naar duurzaamheid zouden willen maken, maar daar nauwelijks toe in staat zijn.

Omdat het moeilijk is om tot een gezamenlijke overeenkomst te komen, kiezen landen voor andere wegen om klimaatdoelstellingen te verwezenlijken. Hopelijk zullen zoveel mogelijk landen binnen hun eigen grenzen beleid ontwikkelen.

Maar zelfs als alle landen hun eigen vastgestelde beleid uitvoeren, stevenen we af op een opwarming van ongeveer 2,8 graden tegen het einde van deze eeuw. Zelfs als we de iets strengere internationale doelstellingen halen, zoals die van de EU en de OESO, blijft het cijfer op 2,1 graden staan.

Zal de 35×35-doelstelling worden gehaald? Kan COP31 economische noodzaak omzetten in blijvende vooruitgang op klimaatgebied? Dat zullen we op 20 november te weten komen, wanneer de klimaatconferentie ten einde loopt.