De Noordzee stijgt, en de kustverdedigingswerken van België kunnen die stijging mogelijk niet bijhouden. Nu de zeespiegel steeds sneller stijgt en stormen steeds duurdere schade dreigen te veroorzaken, waarschuwen wetenschappers dat er dringend maatregelen moeten worden genomen om kuststeden, havens en kritieke infrastructuur te beschermen.

Een nieuw rapport van het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen (KBIN) en het Centrum voor Risicoanalyse van Klimaatverandering (Cerac), dat aan het begin van de VN-klimaattop in Antalya is gepubliceerd, waarschuwt dat de tijd voor België om zich voor te bereiden bijna op is.

Alleen al in Oostende is het zeeniveau sinds 1951 met meer dan 23 centimeter gestegen. Zonder aanvullende beschermingsmaatregelen zouden overstromingen aan de kust, in een scenario met een opwarming van de aarde van 2 °C, jaarlijks tot wel 200 miljoen euro schade kunnen veroorzaken aan gebouwen en infrastructuur. Toch blijven er aanzienlijke hiaten bestaan in de kustverdediging van België, met name rond de havens van Zeebrugge, Oostende en Nieuwpoort.

Het Vlaamse Departement Leefmilieu, waartoe ook het Agentschap voor Maritieme Diensten en Kust behoort, gaat zelfs uit van een jaarlijkse zeespiegelstijging van 3,5 millimeter.  Als de aarde met 2 °C opwarmt en er geen aanpassingsmaatregelen worden genomen, zouden overstromingen jaarlijks ongeveer 200 miljoen euro schade kunnen veroorzaken aan gebouwen en infrastructuur langs de Belgische kust.

Nederland

Uit prognoses van het KNMI voor het jaar 2100 blijkt dat de zeespiegel langs de Nederlandse kust met 26 tot 73 centimeter zal stijgen in een scenario met lage uitstoot en met 59 tot 124 centimeter in een scenario met hoge uitstoot.

Als de enorme ijskappen op Antarctica in versneld tempo beginnen te smelten, zou deze stijging wel eens 2,5 meter kunnen bedragen – een scenario dat steeds aannemelijker wordt als de opwarming van de aarde meer dan 2 °C bedraagt.

De zeespiegel stijgt wereldwijd als gevolg van drie factoren: de uitzetting van opwarmend zeewater, het smelten van berggletsjers en het smelten van de ijskappen op Groenland en Antarctica. Bovendien versnelt deze stijging; sinds 2015 is het tempo gestegen tot tussen de 5 en 10 millimeter per jaar.

‘Nieuwe visie op de kust’

De kustverdedigingswerken van België zijn momenteel zo ontworpen dat ze tegen 2050 slechts een zeespiegelstijging van ongeveer 30 centimeter kunnen weerstaan. Er wordt gewerkt aan een nieuw plan om bescherming te bieden tegen een zeespiegelstijging van maximaal drie meter, maar dit plan moet nog worden goedgekeurd. Die ‘nieuwe visie op de kust’ voorziet onder meer in een verbreding van de stranden.

Dat lijkt misschien voldoende, maar de maatregelen in het huidige kustplan zorgen er niet voor dat we bijzonder goed voorbereid zijn op wat ons tegen 2050 te wachten zou kunnen staan.

“Er zijn zelfs al tegen 2030 maatregelen nodig, vooral in de havens”, zegt Ward Van Roy, marien onderzoeker bij het KBIN (Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen) en medeauteur van de risicoanalyse.

Volgens Van Roy zijn er nog steeds grote tekortkomingen in de kustbescherming. “En dat is precies wat we met dit rapport wilden benadrukken: beleidsmakers moeten zich realiseren dat er nog heel wat werk te doen is – en dat dit niet kan wachten.”

Biodiversiteit

De watertemperaturen stijgen al tientallen jaren. Afgelopen zomer vond de zwaarste mariene hittegolf plaats die ooit is geregistreerd – deze duurde 87 dagen. Naarmate het zeewater warmer wordt, trekken verschillende vissoorten, zoals kabeljauw, haring en schol, naar koelere wateren.

Biodiversiteit In de Belgische kustwateren is de situatie de afgelopen decennia ingrijpend veranderd als gevolg van de opwarming van de aarde. Typische koudwatersoorten, zoals bruine garnalen, grondels en haring/sprot, komen nu veel minder voor. Tegelijkertijd gedijen andere soorten – soms ongewenste, zoals de giftige kleine wespvis en kamkwallen – in volle bloei.

Een combinatie van factoren

In het Belgische deel van de Noordzee moeten talrijke sectoren – scheepvaart, visserij, offshore windenergie, zandwinning, kustbescherming, toerisme, defensie en natuurbehoud – naast elkaar bestaan binnen een gebied van 3.456 vierkante kilometer, wat neerkomt op 11 procent van het totale grondgebied.

“Klimaatrisico’s doen zich zelden op zichzelf voor”, benadrukt Van Roy. “De stijging van de zeespiegel, de opwarming van de oceanen en de verzuring van de oceanen leiden tegelijkertijd tot meerdere risico’s.”.  Bovendien versterken ze de aanzienlijke druk die al wordt uitgeoefend door de vele menselijke activiteiten in onze Noordzeeregio. Daardoor kunnen deze effecten zich opstapelen.”

In het rapport wordt benadrukt dat klimaat- en milieurisico’s daarom moeten worden beoordeeld in samenhang met andere door de mens veroorzaakte factoren die druk uitoefenen op het mariene milieu.