De Europese De Commissie heeft 2,04 miljard euro goedgekeurd voor een periode van 20 jaar ter ondersteuning van het volgende Belgische offshore-windpark in de Princess Elisabeth-zone in de Noordzee, een project dat vertraging heeft opgelopen door stijgende infrastructuurkosten. De aanbesteding zal naar verwachting in het vierde kwartaal van 2027 worden gegund, waarbij het onwaarschijnlijk is dat er vóór 2031 elektriciteit zal worden opgewekt.

Het windpark, met een maximale capaciteit van 735 megawatt, zal naar verwachting jaarlijks tot 2,6 terawattuur aan hernieuwbare energie opwekken, wat neerkomt op ongeveer 3,2% van het jaarlijkse elektriciteitsverbruik in België, of thet equivalent van ongeveer 740.000 huishoudens die jaarlijks 3.500 kWh verbruiken.

Lagere energierekeningen?

Extra offshore-capaciteit vermindert de afhankelijkheid van geïmporteerde energie – lLokaal opgewekte energie is energie die niet hoeft te worden geïmporteerd – maar neemt de noodzaak van kernenergie, gascentrales, opslag, flexibele vraag en grensoverschrijdende elektriciteitshandel niet weg.

De vraag blijft of meer binnenlandse hernieuwbare elektriciteit uiteindelijk zal leiden tot lagere Belgische energierekeningen, of dat de consumenten zullen moeten opdraaien voor de steeds duurdere infrastructuur op zee en op het vasteland.

Nieuw mechanisme

Het nieuwe mechanisme vervangt een eerdere regeling die afliep nadat België de oorspronkelijke aanbesteding had opgeschort. De De EU had al 682 miljoen euro aan staatssteun voor 2024 goedgekeurd, maar de middelen konden niet vóór de uiterste datum van 31 december 2025 worden uitbetaald.

De Belgische regering heeft de aanbesteding opgeschort – onder verwijzing naar een sterke stijging van de infrastructuurkosten en juridische risico’s – om de gevolgen voor de netkosten te beperken.

Energie-eiland Prinses Elisabeth

België beschikt momenteel over 2.261 MW aan operationele offshore windcapaciteit. Het nieuwe windpark zou dit met bijna een derde doen toenemen, tot ongeveer 3.000 MW. De volledige Princess Elisabeth-zone zal naar verwachting nog eens 3,15-3,5 GW toevoegen, waardoor de totale Belgische offshore-capaciteit op ongeveer 5,4-5,8 GW komt.

Het energie-eiland ‘Princess Elisabeth’ van Elia, dat zich op ongeveer 45 km uit de kust bevindt, is bedoeld om elektriciteit van de nieuwe windparken op te vangen en deze naar het Belgische vasteland te transporteren. Het is ook ontworpen als een internationaal elektriciteitsknooppunt, dat België mogelijk via de Nautilus-interconnector met het Verenigd Koninkrijk zou kunnen verbinden.

Het nieuwe windpark en het energie-eiland zijn projecten die rechtstreeks met elkaar verband houden, maar worden afzonderlijk gefinancierd. De door de EU goedgekeurde subsidie van 2,04 miljard euro is bedoeld ter ondersteuning van de ontwikkelaar van het offshore-windpark, niet voor de bouw van het eiland door Elia. De kosten voor de netinfrastructuur worden apart gefinancierd en kunnen uiteindelijk van invloed zijn op de netwerktarieven.

Contract voor beide partijen

De steun neemt de vorm aan van een wederzijds contract, waarbij de overheid de producent schadeloosstelt voor verliezen als de marktprijzen onder een overeengekomen niveau dalen, terwijl zij tevens de extra winsten terugvordert als die prijzen sterk stijgen.

Een opvallend kenmerk van dit systeem is dat de steun wordt berekend op basis van de theoretische capaciteit van de installatie, in plaats van op basis van de daadwerkelijk aan het net geleverde hoeveelheden. Dit voorkomt dat productie wordt gesubsidieerd in periodes waarin de elektriciteitsprijzen negatief zijn.

Volgens de huidige minister van Energie, Mathieu Bihet (MR), is het Europese groene licht “een belangrijke stap die de kwaliteit van het geleverde werk en de degelijkheid van het wettelijk kader aantoont.”

Niet automatisch goedkoper

Door meer elektriciteit in eigen land te produceren, wordt de afhankelijkheid van buitenlandse energieleveranciers verminderd. Extra koolstofarme elektriciteit zou de elektrificatie van de industrie, het opladen van elektrische voertuigen en een grotere prijsstabiliteit kunnen ondersteunen. Consumenten zullen hier echter niet automatisch financieel van profiteren. Voordelen zijn mogelijk, maar zeker niet gegarandeerd.

Meer offshore windenergie zou moeten bijdragen aan een daling van de groothandelsprijzen voor elektriciteit tijdens winderige periodes en de afhankelijkheid van geïmporteerde fossiele brandstoffen moeten beperken. Consumenten moeten echter ook, direct of indirect, de kosten dragen voor de opwekking, het transport en het balanceren van die elektriciteit. Het energie-eiland, de onderzeese kabels en de investeringen in het binnenlandse elektriciteitsnet vertegenwoordigen enkele miljarden euro’s aan extra infrastructuur.