De Verenigde Staten dreigen met sancties als de Internationale Maritieme Organisatie (IMO), de maritieme tak van de Verenigde Naties, deze week in Londen stemt om het Net-Zero Framework definitief goed te keuren.

Dit kader heeft als doel de scheepvaart groener te maken door middel van een koolstofbelasting. Drieënzestig landen steunden het plan al, waaronder België. Zestien landen, waaronder Rusland en Saoedi-Arabië, zijn tegen, maar de VS voeren de druk nu op door te verklaren dat ze tegenmaatregelen overwegen tegen landen die vóór stemmen.

$380 per ton CO2-equivalent

De IMO had eerder al een stapsgewijze strategie aangenomen om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Zo mogen schepen tegen 2035 30% minder broeikasgassen uitstoten. Tegen 2040 zal dat cijfer stijgen tot 65%. Dit zijn reductiedoelstellingen ten opzichte van de niveaus van 2008.

In april bereikten de IMO-lidstaten vervolgens een overeenkomst over hoe precies verder te gaan met het vergroenen van de scheepvaart. Meer specifiek ging het om een standaard om het gebruik van fossiele brandstoffen te beperken. Bedrijven die niet aan deze norm voldoen, betalen $380 per ton CO2-equivalent.

Dit geld gaat naar een ‘Net Zero Fund’, dat zal worden gebruikt om de maritieme sector groener te maken en eventuele nadelige gevolgen, zoals hogere voedselprijzen door duurdere scheepvaart, te compenseren. In tegenstelling tot wat sommige armere landen hadden gehoopt, kan het geld niet worden gebruikt in hun strijd tegen klimaatverandering.

Er is ook een tweede, ambitieuzere doelstelling. Deze is vastgesteld op een emissiereductie van 43% tegen 2035. Er zijn ook verschillende saneringsopties voorzien als deze doelstelling niet wordt gehaald.

In het algemeen is de EU, die al een koolstofprijsinstrument toepast op maritieme emissies in haar rechtsgebied, een van de belangrijkste blokken geweest die heeft aangedrongen op strengere maatregelen op IMO-niveau.

Tweederde meerderheid vereist

Deze week vindt in Londen een buitengewone zitting plaats van het Comité voor de bescherming van het mariene milieu van de IMO (MEPC 83), met op de agenda de definitieve goedkeuring van het Net-Zero Framework.

Tijdens deze sessie stemmen de lidstaten volgens de voorgeschreven procedure. Als de vereiste meerderheid (2/3) wordt behaald, wordt de tekst formeel aangenomen en gaat de periode voor inwerkingtreding in.

Hoewel verschillende maritieme organisaties aandringen op steun voor de stemming in Londen, ondermijnen de VS de stemming nu door te verklaren dat ze tegenmaatregelen overwegen tegen landen die vóór stemmen. De VS heeft niet deelgenomen aan de stemming in april.

Visumbeperkingen of extra havenkosten

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio en zijn collega's die verantwoordelijk zijn voor energie en transport verklaarden dat Washington het voorstel dat bij de IMO is ingediend “categorisch” verwerpt en “geen enkele maatregel zal tolereren die de kosten voor onze burgers, onze energieleveranciers, onze scheepvaartmaatschappijen en hun klanten, of onze toeristen kan verhogen”.”

Voor de VS zou de economische impact van deze maatregel “rampzalig kunnen zijn, met volgens sommige schattingen een stijging van de wereldwijde verzendkosten tot 10% of meer”.”

Onder de sancties die worden overwogen zijn visabeperkingen of extra havengelden voor schepen die eigendom zijn van, beheerd worden door of de vlag voeren van landen die de koolstofbelasting steunen.

Meer uitstoot zonder nieuw beleid

In 2023 bedroeg de wereldwijde CO2-uitstoot door de scheepvaart ongeveer 911 miljoen ton. Dit komt overeen met ongeveer 2,2-2,3% van alle door de mens veroorzaakte CO2-emissies per jaar. Volgens een OESO-rapport uit 2022 bedroeg de CO2-uitstoot van schepen van Amerikaanse rederijen ongeveer 50 miljoen ton. Dit komt overeen met ongeveer 5 tot 6% van de wereldwijde scheepvaartemissies.

Met ongeveer 880 tot 950 miljoen ton CO2 is de wereldwijde uitstoot van de luchtvaart bijna gelijk aan die van de scheepvaart. Maar terwijl de IMO voorspelt dat de uitstoot tegen 2050 zal stijgen tot 1,1 tot 1,3 miljard ton CO2 als er geen nieuw beleid wordt ingevoerd, wordt verwacht dat de uitstoot van de luchtvaart tegen die tijd zal verdubbelen als er geen strengere klimaatmaatregelen worden genomen.

De meeste schepen varen nog steeds op restolie, het afvalproduct van raffinaderijen. HFO bevat veel zwavel, stikstof en zware metalen, waaronder vanadium en nikkel. De groene transitie draait om minder fossiele brandstoffen en meer methanol, ammoniak, waterstof en windondersteuning of schepen op batterijen.

Een andere oplossing is slow steaming, waarbij schepen langzamer varen (bijvoorbeeld 15 knopen in plaats van 20) en hun routes optimaliseren met behulp van AI. Dit kan resulteren in een CO2-reductie van 20-30%.

Een tweestrijd?

De Koninklijke Belgische Redersvereniging roept samen met zes partners op om een akkoord te bereiken tijdens de IMO-stemming in Londen deze week. Zoniet zal de sector een lappendeken van regionale regels blijven, aldus een gezamenlijke verklaring. De partners zijn de andere redersverenigingen in Japan, Nederland, Singapore, het Verenigd Koninkrijk en Noorwegen.

Volgens de maritieme website Splash247 keert een groot maritiem blok zich momenteel tegen de deal. Tot deze groepen behoren John Fredriksen van Frontline, George Economou van TMS Group, de Saoedische Bahri en dus de VS.

Algemeen wordt aangenomen dat het voorstel een redelijke kans van slagen heeft. Het kan echter nog steeds worden verworpen of uitgesteld als verschillende landen zich van stemming onthouden of tegenstemmen onder druk van de VS.