Uitstoot van houtverbranding in Vlaanderen sterk gestegen zijn - met meer dan 44% in 2022 (en zelfs 140% in vergelijking met 2019). Toch rapporteert de Vlaamse regering aan Europa dat de cijfers dalen met 16%. Door onnauwkeurige rapportage en een gebrekkig houtkachelbeleid worden de gezondheidsrisico's onderschat.

De verkoop van hout- en pelletkachels stijgt al jaren, maar sinds de energiecrisis van 2022 is de trend versneld. Er werden toen maar liefst 19.336 houtkachels verkocht, een stijging van 41,6 procent ten opzichte van 2021. In 2023 steeg dat aantal zelfs tot 20.702 verkochte kachels. Dat is maar liefst 140 procent meer dan in 2019.

Kankerverwekkende stof

De Vlaamse MilieuMaatschappij (VMM) registreerde dan ook een aanzienlijke stijging van de concentraties benzo(a)pyreen (BaP) in 2022: dit is een schadelijke, kankerverwekkende stof die rechtstreeks in verband kan worden gebracht met de verbranding van hout.

BaP-concentraties zijn meestal hoger in de winter en houtverbranding levert de grootste bijdrage tijdens het seizoen waarin gebouwen worden verwarmd. In 2022 was er geen verdere verbetering van de luchtkwaliteit en de stoffen worden sterk in verband gebracht met de toegenomen houtverbranding.

Binnen de PM-emissies van huishoudens is houtverbranding goed voor ongeveer 85% (met andere brandstoffen voor huishoudens samen goed voor ongeveer 4%). Voor de totale Vlaamse PM2.5-emissies zijn huishoudens de grootste sector (ongeveer 49%), ’voornamelijk door verwarming met (hout)kachels“.”

In 2022 was de uitstoot van benzo(a)pyreen in alle meetpunten in Vlaanderen volgens de VMM met 44% gestegen door de toegenomen houtverbranding bij de mensen thuis als gevolg van de energiecrisis. Echter, Vlaanderen rapporteert deze cijfers niet aan de Europese Unie.

Aanzienlijke daling in uitstoot?

Vlaanderen gebruikt een wiskundig model en concludeert vreemd genoeg dat - ondanks de massale verkoop van kachels en de stijgende benzo(a)pyreenconcentraties in de lucht - de emissies in Europa zijn gedaald-een aanzienlijke daling, zelfs, van 16%.

Volgens de Vlaamse overheid is de uitstoot zelfs nog verder gedaald in 2023, het piekjaar voor de verkoop van houtkachels. Ze zijn nog nooit zo laag geweest, volgens het meetmodel.

Discrepantie

De discrepantie is echter alarmerend. Het geeft aan dat er iets mis is met de berekeningsmethode en dat deze ook niet gebaseerd lijkt te zijn op werkelijke cijfers. De Vlaamse overheid weet bijvoorbeeld niet hoeveel kachels er zijn in Vlaanderen. De verkoop van deze kachels is nooit geregistreerd.

In 2018 beloofde de regering al verbeteringen, maar tot op de dag van vandaag wordt de verkoop van hout- en pelletkachels en de soorten kachels, leeftijden en energie-efficiëntie niet gecontroleerd. Te verkoop van brandhout is ook nergens officieel geregistreerd. Daarom kan het emissierapport onmogelijk correct zijn.

Ontbrekende schakel: energiekosten

Vlaanderen heeft echter geprobeerd om het verbrande hout in zijn model op te nemen en baseert zijn berekeningen op één belangrijke parameter: de gemiddelde dagtemperatuur, redenering dat lagere dagtemperaturen leiden tot meer houtverbranding. En dat verklaart meteen de discrepantie in de cijfers.

Met andere woorden, het houtverbruik kan veel hoger zijn dan wordt aangenomen, en De VMM concludeert dat de uitstoot van de nieuwe kachels mogelijk is onderschat.

Er is nog een element dat de onzekerheid van de resultaten vergroot en waarmee, vreemd genoeg, noch het VMM noch het emissiemodel rekening heeft gehouden: de kosten van de energiebronnen. Als gas, elektriciteit of stookolie erg duur wordt, zullen mensen massaal overstappen op hout, zelfs in een warmer jaar.

En dat is precies wat er gebeurde in 2022: gas en elektriciteit werden exorbitant duur en mensen gingen massaal voor hout- en pelletkachels. Maar het Vlaamse rekenmodel weerspiegelt dit niet.

Foutieve resultaten

Met andere woorden: “De emissiewaarden zijn volledig onrealistisch, wat resulteert in een veel te optimistische inschatting van de gezondheidsrisico's,” zegt Geert Molenberghs, biostatisticus, KU Leuven, UHasselt.

Het Vlaams Energie- en Klimaatagentschap (VEKA), dat hetzelfde scheve model als de VMM gebruikt om de energie opgewekt door houtkachels aan Europa te rapporteren, publiceert ook foutieve resultaten.

Zo heeft de sterke stijging van de verkoop van nieuwe kachels naar verluidt geen enkele energiewinst opgeleverd. Integendeel, volgens het Vlaamse rekenmodel produceerden deze kachels 1% minder groene warmte. (Bhoutverbranding wordt in Europa beschouwd als hernieuwbare energie, e.n.).

Conclusie?

Vlaanderen heeft absoluut geen houtkachelbeleid: geen cijfers, gebrekkige modellen, geen stimulans of begeleiding om oude kachels te vervangen en geen nauwkeurige meting van uitstoot of energieverbruik.

Van de befaamde Green Deal van 2018, die de Vlaamse kachelmarkt moest vergroenen, is nauwelijks iets overgebleven. Vlaanderen laat het beleid over aan Europa en neemt bijna geen initiatieven om houtstook aan banden te leggen.

Elders in de wereld

In Vlaanderen en West-Europa is houtverbranding vaak een vorm van ruimteverwarming en sfeerverwarming en geen dagelijkse noodzaak om te koken. De gezondheidsschade kan daarom zeer seizoensgebonden en lokaal zijn, terwijl wereldwijd de belangrijkste oorzaak van schade door verbranding in huishoudens het koken/verwarmen met vaste brandstoffen blijft in lage- en middeninkomenslanden.

In het Verenigd Koninkrijk gaat de regering naar verluidt over op gezondheidswaarschuwingen voor nieuwe houtkachels en brandstoffen, als gevolg van de groeiende bezorgdheid dat ‘schonere’ kachels de gezondheidseffecten niet wegnemen, vooral van bestaande apparaten en het gebruik in de praktijk.

Grootste jaarlijkse moordenaar

In de VS schat een Science Advances (2026) studie dat PM2.5 in de winter door houtverbranding in woningen ruwweg ~8.600 vroegtijdige sterfgevallen per jaar veroorzaakt. Populaire berichtgeving benadrukt dezelfde kernboodschap: houtverbranding mag dan de primaire warmtebron zijn voor slechts een klein deel van de huishoudens, toch kan het in sommige contexten verantwoordelijk zijn voor een groot deel van de deeltjesvervuiling in de winter.

De WHO rapporteert dat huishoudelijke luchtvervuiling door vervuilende brandstoffen/technologieën jaarlijks ongeveer 3,2 miljoen doden veroorzaakt. Deze last is wereldwijd, voortdurend en sterk geconcentreerd in regio's waar schoon koken en verwarmen niet algemeen beschikbaar zijn.

Wereldwijd blijft verbranding van huishoudens (vaste brandstoffen) de grootste jaarlijkse doodsoorzaak (miljoenen per jaar), vergeleken met de rook van bosbranden, die vaak in de honderdduizenden per jaar wordt gerapporteerd.