Brugel, de Brusselse energieregulator, heeft het kader en het tijdschema voor een grondige hervorming van de tarieven voor distributienetwerken uiteengezet. Opvallend is dat Brussel heeft gekozen voor een eigen model dat afwijkt van de modellen in Vlaanderen en Wallonië.

Terwijl Vlaanderen de facturering uitsluitend baseert op uw piekvermogen (kW), ongeacht wanneer u dit verbruikt, hanteert Wallonië een vrijwillig tijdblokkensysteem en heeft Brussel ervoor gekozen om een driedelig tijdgebonden tarief in te voeren.

De overgang zal in twee fasen plaatsvinden: een verhoging van de capaciteitsvergoeding in 2028, gevolgd door de invoering van het driedelige tijdgebonden tarief in 2030.

Iedereen die in een elektrische auto rijdt of elektrische verwarming gebruikt, zal zijn of haar gewoonten sowieso moeten aanpassen.

De component ‘capaciteit’ zal in het wetsvoorstel zwaarder wegen

De hervorming van de netkosten – het deel van de elektriciteitsrekening dat de kosten voor het beheer en onderhoud van het elektriciteitsnet dekt – zal in fasen worden doorgevoerd, juist om consumenten de tijd te geven zich aan te passen.

Vanaf januari 2028 wordt de capaciteitscomponent verhoogd op basis van het beschikbare vermogen in kilovoltampère (kVA). Met andere woorden: vanaf dat moment betaalt u niet langer op basis van uw werkelijke piekverbruik – zoals in Vlaanderen het geval is – maar op basis van de capaciteit van de leiding die de netbeheerder voor u moet reserveren.

De meeste appartementen en huizen in Brussel hebben een standaard aansluiting van ongeveer 9,2 kVA. Dat is ruim voldoende voor een gemiddeld gezin – een gemiddeld gezin verbruikt tijdens piekuren zelden meer dan 4 tot 5 kW (in de praktijk is 1 kVA bijna gelijk aan 1 kW). Voor een dergelijke standaardaansluiting (tot 13 kVA) betaalt u een vast, laag basistarief van ongeveer € 47 per jaar aan capaciteitskosten.

Vanaf 2028 zal de prijs per kVA die voor u is gereserveerd echter een grotere invloed hebben op uw factuur. Als u bijvoorbeeld een aansluiting met een hoge capaciteit van 22 kVA hebt – bijvoorbeeld omdat u een zeer snel laadstation of een grote warmtepomp hebt – betaalt u uiteindelijk aanzienlijk meer dan iemand met een bescheiden aansluiting van 9,2 kVA, zelfs als u die volledige capaciteit zelden benut.

Wie een grotere aansluiting heeft, betaalt momenteel € 94,48. Vanaf 2028 wordt dit systeem echter aangepast naar een vast bedrag per kVA (berekend in stappen van 1 kVA, met een mogelijk minimum van 2,3 kVA).

Voor eigenaren van elektrische auto’s betekent dit dat ze er goed aan doen om te kiezen voor een slim laadstation met dynamische belastingsverdeling op een standaard aansluiting, in plaats van over te stappen op een aansluiting van 11 kW of 22 kW.

3 tijdzones in plaats van 2

Met ingang van 1 januari 2030 treedt de tweede fase van de tariefhervorming voor het distributienetwerk in werking, waarbij het traditionele dag- en nachttarief voor distributiekosten wordt afgeschaft.

Momenteel gelden er in Brussel twee elektriciteitstarieven: een dagtarief – het zogenaamde piekuren-tarief van 7.00 tot 19.00 uur – en het nachttarief, het goedkopere daluren-tarief van 19.00 tot 7.00 uur. Het daluren-tarief geldt ook gedurende het hele weekend.

In plaats daarvan gelden er drie opeenvolgende tariefperiodes die elke dag van toepassing zijn, ook in het weekend en op feestdagen: van 07.00 tot 17.00 uur is de dagperiode (standaardtarief); van 17.00 tot 22.00 uur is de avondpiek (het net is dan maximaal belast; dit is de duurste periode), en ten slotte is het derde blok van 22.00 uur tot 07.00 uur de nachtperiode (het dal- of netontlastingtarief).

De aanpassing is bedoeld om het elektriciteitsverbruik van de Brusselaars op bepaalde momenten te verminderen. “Omdat mensen onder andere na het werk hun auto opladen en steeds meer mensen elektrische verwarming gebruiken, hebben de Brusselaars meer elektriciteit nodig”, legt Brugel uit. “Er is dus meer vraag, en daarom moeten we die vraag beter spreiden.”

Toch kan opladen tijdens zonnige uren van de dag financieel voordelig zijn via een dynamisch energiecontract van een energieleverancier, maar dat staat los van de net tarieven die door netbeheerder Sibelga worden vastgesteld.

Slimme meters zijn de sleutel

Een belangrijk voorbehoud is echter dat, volgens de huidige privacyregelgeving, het nieuwe drieledige uurtariefsysteem dat in 2030 van kracht moet worden, niet automatisch voor iedereen zal gelden. Alleen huishoudens met een op afstand uitleesbare slimme meter die uitdrukkelijk toestemming hebben gegeven voor het delen van hun gegevens per kwartier, zullen onder dit systeem vallen.

Huishoudens met een traditionele analoge meter of huishoudens die weigeren mee te werken aan het delen van gegevens, blijven op een forfaitair of traditioneel tariefplan. De nieuwe capaciteitsvergoeding die in 2028 van kracht wordt, geldt daarentegen voor iedereen, hoewel de regels voor het delen van gegevens tegen 2030 nog kunnen veranderen.

Op het eerste gezicht lijkt het misschien oneerlijk dat iemand met een oude, analoge meter “er zonder kleerscheuren vanaf komt” als het gaat om die nieuwe tijdzones in 2030, maar wie geen slimme meter heeft, loopt ook verschillende voordelen mis.

Met een analoge meter kun je bijvoorbeeld nooit je energieverbruik slim beheren om te profiteren van de goedkoopste uren voor het opladen van je elektrische auto of het gebruik van je warmtepomp.

Je kunt je ook niet aanmelden voor een dynamisch contract waarbij je stroom tegen de actuele marktprijzen koopt; die kunnen soms zelfs negatief zijn als het hard waait of de zon fel schijnt. En als je zonnepanelen en een analoge meter hebt, kun je je overtollige elektriciteit niet aan je energieleverancier verkopen, noch kun je deze delen met bijvoorbeeld je buren of familie.

In ieder geval moeten tegen eind 2030 vrijwel alle analoge meters in Brussel zijn vervangen door slimme meters. Bovendien heeft Sibelga de beleidsmakers al uitdrukkelijk gevraagd de Brusselse wetgeving aan te passen, zodat het doorgeven van geanonimiseerde of specifieke metergegevens voor netbeheer standaard is toegestaan, juist om te voorkomen dat het systeem onwerkbaar of oneerlijk wordt.

En hoe zit het dan met de specifieke gevolgen voor bestuurders van elektrische auto’s?

Wie geen warmtepomp, elektrische auto of thuisaccu heeft, zal nauwelijks iets van de hervorming merken. Voor bestuurders van elektrische auto’s met een eigen laadpunt zal er echter wel iets moeten veranderen.

Een elektrische auto die 15.000 km per jaar aflegt, verbruikt ongeveer 2.500 kWh. Hierdoor verdubbelt het elektriciteitsverbruik van een huishouden in Brussel al snel. Als we kijken naar de huidige netwerktarieven – met een dagtarief van ongeveer 5,72 ct/kWh tegenover een nachttarief van ongeveer 3,43 ct/kWh – levert het consequent 's nachts opladen van een elektrische auto een besparing op van ongeveer € 46 tot € 57 per jaar aan netkosten.

Hoewel dit geen exacte voorspellingen voor 2030 zijn, blijkt hieruit dat de financiële prikkels in de praktijk eerder in tientallen dan in honderden euro’s zullen worden uitgedrukt.

De voordelen van slimme regeling kunnen nog groter zijn als energieleveranciers hun tarieven hierop aanpassen. Zo kan het opladen tijdens de zonnige uren van de dag financieel aantrekkelijk blijven in het kader van een dynamisch energiecontract.

Voor wie gebruikmaakt van openbare laadpalen is de impact indirect. Sibelga brengt de tarieven voor het elektriciteitsnet in rekening bij de exploitant van de laadpaal. Het is aan die exploitant om te beslissen of hij deze tijdblokken doorberekent aan de eindgebruiker, bijvoorbeeld via lagere nachttarieven.

Bovendien geldt de huidige hervorming alleen voor laagspanningsaansluitingen (tot 56 kVA). Voor grotere snellaadstations gelden andere voorschriften, die momenteel nog worden herzien.

De exacte tarieven zullen pas worden vastgesteld nadat Brugel twee grondige effectstudies heeft uitgevoerd: de eerste in 2027 (voor het capaciteitstarief) en de tweede in 2029 (voor de uurtarieven).

Opmerking: Voor een gemiddeld huishouden in Brussel, met een mediaanverbruik van 1.702 kWh en een gemiddeld verbruik van 2.104 kWh per jaar, bedragen de jaarlijkse netkosten momenteel ongeveer € 217 en € 254. De hervorming heeft dus slechts betrekking op een relatief klein deel van de totale energierekening.