Belgische werknemers besteden meer dan een uur per dag aan het heen- en terugreizen naar hun werk, waardoor België opnieuw de Europese koploper is op het gebied van woon-werkverkeer.
Maar de verklaring is niet simpelweg dat Belgen verder van hun werk wonen. Nederlandse werknemers leggen namelijk vaak nog grotere afstanden af. Het probleem in België is dat het ongewoon lang duurt om die kilometers af te leggen.
Volgens een nieuw internationaal onderzoek van HR-dienstverlener SD Worx besteden Belgische werknemers gemiddeld 61 minuten per dag aan woon-werkverkeer, het hoogste cijfer van de 16 onderzochte Europese landen en ruim boven het internationale gemiddelde van 48 minuten. Zweden volgt met 57 minuten en Ierland met 56 minuten.
Forenzen die lange afstanden afleggen
Ook het Belgische cijfer heeft een belangrijke psychologische drempel overschreden. Werknemers beschouwen gemiddeld 57 minuten per dag als de maximaal aanvaardbare reistijd.
Toch geven slechts 34% aan dat hun woon-werkverkeer hen veel werktijd kost, wat erop wijst dat lange reistijden tot op zekere hoogte zijn geaccepteerd als onderdeel van het Belgische beroepsleven.
Vooral de uitersten zijn veelzeggend. Maar liefst 13% van de Belgische werknemers besteden dagelijks twee uur of meer aan woon-werkverkeer, tegenover een internationaal gemiddelde van 8%. België heeft ook een van de grootste groepen zeer langeafstandsforenzen van Europa: 14% leggen dagelijks meer dan 120 kilometer af.
Nederlanders reizen nog verder
Dat laatste cijfer legt een interessante paradox bloot. Nederland scoort namelijk iets hoger, met 15% werknemers die meer dan 120 kilometer reizen.
Uit eerdere gegevens van SD Worx bleek hetzelfde fenomeen. Nederlandse werknemers legden ongeveer 40 kilometer per werkdag af, tegenover 37 kilometer in België en 34 kilometer in Frankrijk. Toch waren Belgische werknemers hier meer tijd mee kwijt.
Volgens de meest recente Nederlandse publicatie van het SD Worx-onderzoek uit 2026 bedraagt de gemiddelde reistijd in Nederland 56,4 minuten en in Duitsland 47,3 minuten.
Uit de diverse nationale publicaties van SD Worx blijken kleine verschillen in de exacte Belgische cijfers. Toch blijft de conclusie dezelfde: België staat bovenaan of in de top wat betreft reistijd, terwijl Nederland aantoonbaar de Europese kampioen is op het gebied van afstand. Met andere woorden: het Belgische probleem is niet alleen de afstand. Het gaat erom hoe traag en onbetrouwbaar die kilometers worden afgelegd.
Belgen hechten relatief veel waarde aan de plek waar ze wonen
België vertoont verschillende kenmerken die lange woon-werkverplaatsingen bijna onvermijdelijk maken. De woningen liggen zeer verspreid, terwijl de werkgelegenheid veel sterker geconcentreerd is rond Brussel, Antwerpen, Gent, Leuven en diverse andere economische centra. Brussel is hiervan het duidelijkste voorbeeld. Ongeveer de helft van de mensen die in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest werken, woont daarbuiten, wat dagelijks enorme verkeersstromen vanuit Vlaanderen en Wallonië veroorzaakt.
Tegelijkertijd hechten Belgen doorgaans veel waarde aan de plek waar ze wonen. Gezinnen kiezen een woning vaak op basis van betaalbaarheid, beschikbare ruimte, scholen en de nabijheid van familie, in plaats van de nabijheid van het werk. Van werkgever veranderen is over het algemeen makkelijker dan verhuizen.
Dat ruimtelijke patroon gaat gepaard met een sterke afhankelijkheid van de auto. Uit cijfers van Statbel blijkt dat ongeveer twee derde van de Belgische pendelaars de auto als belangrijkste vervoersmiddel gebruikt, waarbij dat aandeel in Wallonië oploopt tot meer dan 80%.
Ook het openbaar vervoer biedt niet altijd een overtuigend alternatief. Uit de nieuwe enquête van SD Worx blijkt dat slechts 46% van de Belgische werknemers van mening is dat ze over voldoende vervoersmogelijkheden beschikken, tegenover 54% op internationaal niveau. Amper één op de vier vindt het openbaar vervoer handig, betrouwbaar en gemakkelijk toegankelijk.
Nederland scoort op beide punten beter. Dankzij het spoorwegnet, de fietsinfrastructuur en de multimodale verbindingen kunnen werknemers relatief lange afstanden efficiënter afleggen. De afnemende betaalbaarheid van woningen dwingt echter ook veel Nederlandse werknemers om verder van de grote werkgelegenheidscentra te gaan wonen.
Het woon-werkverkeer wordt gesubsidieerd
België kent nog een bijzonderheid. Opeenvolgende regeringen en werkgevers hebben het pendelen over lange afstanden financieel toegankelijker gemaakt door middel van bedrijfswagens, vergoedingen voor het openbaar vervoer, fietsvergoedingen en pendelvergoedingen.
Dat helpt werknemers om de kosten van levensonderhoud op locaties die verder van het werk liggen op te vangen, maar het kan ook de financiële prikkel om dichterbij te gaan wonen verminderen. Uit onderzoek van het Belgische Federaal Planbureau is eerder gebleken dat reiskostenvergoedingen en bedrijfswagens kunnen bijdragen aan langere woon-werkverplaatsingen en een intensiever autogebruik.
Andere Europese landen
Duitsland vormt een interessant contrast. Ondanks een even hoog autogebruik ligt de gemiddelde reistijd in de meest recente vergelijking van SD Worx aanzienlijk lager.
De meer polycentrische economische structuur van Duitsland, waarbij banen verspreid zijn over talrijke grote en middelgrote steden, kan wellicht helpen voorkomen dat de Belgische arbeidsmarkt zo sterk door Brussel wordt aangetrokken.
Luxemburg zou mogelijk een concurrent kunnen zijn voor België, maar het land is niet meegenomen in het onderzoek van SD Worx. Bijna de helft van de beroepsbevolking van Luxemburg bestaat uit grensarbeiders uit Frankrijk, België en Duitsland, van wie velen dagelijks lange reistijden hebben.
De Europese titel van België op het gebied van woon-werkverkeer is dan ook niet zozeer een bewijs van mobiliteit over lange afstanden, maar veeleer het resultaat van decennia van ruimtelijke ordening, suburbanisatie, concentratie van werkgelegenheid en autogebaseerde mobiliteit. Nederlanders leggen vaak grotere afstanden af. Belgen hebben gewoon meer tijd nodig om er te komen.
