Vorige week heeft de Vlaamse regering een akkoord bereikt over subsidies voor regionale luchthavens – een al lang bestaande “kopzorgenkwestie”, omdat deze luchthavens al jaren verliesgevend zijn, ondanks het feit dat ze exploitatiesubsidies ontvangen. In het kader van dit akkoord zijn aan het Vlaams Parlement documenten voorgelegd ter bespreking in de Commissie Financiën.

Het document bevatte echter ook per ongeluk de uiterst geheime schikking tussen de Vlaamse regering en Egis, de Franse exploitant van de luchthavens Antwerpen-Deurne en Oostende-Brugge. Die schikking maakt een einde aan een langdurig juridisch geschil en voorziet tevens in een nieuwe subsidieovereenkomst die loopt tot en met 2039.

Zowel de coalitiepartners als de oppositie hebben hun ongenoegen geuit over het optreden van de Vlaamse minister van Mobiliteit, Annick De Ridder (N-VA), maar net als onlangs in de Tesla-zaak en bij de reeks tegenslagen rond de bezuinigingen bij De Lijn blijft zij resoluut achter haar besluit staan.

Afstand doen van wederzijdse vorderingen

Het was de krant De Standaard die over de schikking berichtte, nadat zij het strikt vertrouwelijke schikkingsdocument had ingezien dat het kabinet-De Ridder per ongeluk via het parlementaire intranet aan alle parlementsleden had verspreid.

In het document met vertrouwelijkheidsbepalingen hebben Vlaanderen en Egis een langlopend juridisch geschil bijgelegd, vlak voor het besluit over de bezuinigingen op de subsidies voor de regionale luchthavens.

Om precies te zijn eiste de luchthavenexploitant nog steeds 14,83 miljoen euro aan achterstallige subsidies van de Vlaamse overheid. Tegelijkertijd was het Franse bedrijf Vlaanderen nog 12,1 miljoen euro verschuldigd voor personeelsleden die het ter beschikking had gesteld aan de luchthavens.

In de schikking komen beide partijen overeen hun wederzijdse vorderingen in te trekken, en wordt tevens een nieuwe subsidieregeling vastgesteld: Vlaanderen verbindt zich ertoe tot en met 26 oktober 2039 subsidies aan Egis te blijven betalen om de luchthavens open te houden – een verbintenis die bindend is voor toekomstige regeringen. Op zijn beurt heeft Egis beloofd om twee achterstallige facturen uit 2025 uiterlijk in januari 2028 aan het Vlaamse Gewest te betalen, en alle facturen vanaf 2026 tijdig te betalen.

Vlaanderen beloofde ook om het vliegtuigparkeerterrein in Deurne met belastinggeld te renoveren en de extra kosten voor bodemsanering voor zijn rekening te nemen.

Ondemocratisch

“Je zou bijna denken dat ze in die Vlaamse regering een luchthavenfetisj hebben,” zei Frédéric De Gucht, voorzitter van Anders, op sociale media. “Als je op gemeentelijk niveau een overeenkomst sluit, moet die door de gemeenteraad worden goedgekeurd.”.

”Als er in Vlaanderen miljoenen worden uitgegeven, moeten burgers erop vertrouwen dat een kabinetsmedewerker een fout maakt om op de hoogte te blijven." Of, om het anders te zeggen: juist op het niveau waar de grootste bedragen mee gemoeid zijn, is de democratische controle het zwakst.

Ook coalitiepartner CD&V uitte in die zin haar frustratie. Parlementslid Mien Van Olmen zei dat ze niet begreep waarom ze het overkoepelende memorandum niet mochten inzien, wat volgens haar de toezichthoudende functie van het parlement ondermijnt.

De PVDA en anderen vragen zich daarentegen af waarom belastinggeld nog steeds naar verliesgevende particuliere luchthavens gaat, terwijl Groen van mening is dat de luchthavens een zeer gunstige regeling krijgen en betwijfelt of de Financiële Inspecteur hiermee zou instemmen.

“Het gaat er niet om een rechtszaak af te kopen”

Minister De Ridders benadrukt dat ze geen “blanco cheques” uitdeelt. Ze is van mening dat de luchthaven “van cruciaal belang blijft voor Antwerpen en zijn grote haven” – Antwerpen is de geboorteplaats van De Ridders, waar ze ook wethouder voor de haven was.

“In dergelijke omstandigheden is een schikkingsovereenkomst een veelgebruikt juridisch instrument om wederzijdse vorderingen en procesrisico’s definitief op te lossen”, aldus De Ridder. “Het gaat er niet om een rechtszaak ‘af te kopen’, maar om rechtszekerheid te creëren en verdere procedures te vermijden waarvan de uitkomst onzeker blijft.”

“Het is ook belangrijk om op te merken dat een rechtbank eerder in het nadeel van Vlaanderen heeft geoordeeld. Door deze langlopende geschillen af te ronden, kunnen we ook verdergaan met de huidige subsidieovereenkomsten binnen een duidelijker en strikter kader voor de toekomst. De schikking wijkt niet af van de openbare verklaringen die in de commissie zijn afgelegd, noch van de voorgestelde voorwaarden van de overeenkomsten, die lopen tot en met 2039.”

Een bekend patroon

Of hoe De Ridder ondanks de felle kritiek op de inhoud van de overeenkomst onverminderd achter de schikking blijft staan. Dit begint een bekend patroon te worden: De Ridder verdedigt haar beleidsbeslissingen consequent en krachtig, zelfs wanneer ze wordt bekritiseerd vanwege een gebrek aan transparantie of onderbouwing.

Eerder deze maand kwam naar buiten dat zij toestemming had gegeven voor het gebruik van zelfrijdende Tesla’s op de openbare weg in juni, hoewel in een officieel adviesrapport verschillende kritische punten naar voren werden gebracht met betrekking tot de herkenning van verkeersborden, reactietijden en snelheidslimieten. Ook daar hield ze vast aan haar besluit – ondanks de kritiek – en verwees daarbij naar positieve statistieken uit Nederland.

De Ridder kreeg onlangs ook zware kritiek te verduren nadat De Lijn had aangekondigd meer dan 200 buslijnen voor het vervoer van leerlingen in het speciaal onderwijs te schrappen. Na brede verontwaardiging greep de Vlaamse regering in en maakte extra middelen vrij om alle lijnen in stand te houden.

Het contrast is opvallend: enerzijds wordt via een geheime overeenkomst die loopt tot 2039 miljoenen euro’s gegarandeerd aan een verliesgevende particuliere luchthavenexploitant die jets voor de elite bedient met vluchten naar Cannes en Nice; anderzijds wordt de financiering voor busvervoer voor kinderen met een handicap geschrapt omdat de begroting “strikt” moet worden nageleefd.

Nog één ding: elektrificatie zou kleinere regionale luchthavens een nieuwe rol kunnen geven, maar het realistische tijdschema voor commerciële regionale vluchten ligt ergens rond 2028-2030 – tenminste, als de certificering vlot verloopt. De certificering van nieuwe vliegtuigen duurt doorgaans vijf tot zeven jaar. Bovendien ontbreekt de laadinfrastructuur op luchthavens grotendeels en zijn daarvoor aanzienlijke investeringen nodig.