Bekritiseerd door sommigen en gekoesterd door anderen, de lage-emissie zone (LEZ) in Brussel heeft het gewenste effect, volgens de jaarlijkse evaluatie door Leefmilieu Brussel.

De LEZ leidt tot een snellere vernieuwing van het wagenpark en een betere luchtkwaliteit in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Een gemiddelde van 360.000 unieke voertuigen rijden in de LEZ elke dag. Iets meer dan de helft van deze (50.9%) zijn geregistreerd in het Gewest, 38.2% in Vlaanderen, en 10.9% in Wallonië.

Sterke afname van vervuilende stoffen

Tussen 2018 en 2024 daalde de concentratie van stikstofoxiden (NOx), een belangrijke vorm van fijnstof, met meer dan 55% voor een equivalent verkeersvolume. Fijnstof daalde met 33% en de concentratie van zwarte koolstof met 62%. De stikstofconcentratie langs drukkere verkeersroutes daalde met 45%.

De samenstelling van het wagenpark ondergaat ook aanzienlijke veranderingen als gevolg van de invoering van de LEZ in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Tegen begin 2025 zal het Brusselse wagenpark naar verwachting bestaan uit 69% benzinevoertuigen, 23% dieselvoertuigen en 8% volledig elektrische voertuigen. Elektrificatie vindt vooral plaats in bedrijfsvoertuigen (27% van de Belgische inschrijvingen in 2024), terwijl slechts 1.22% van de privéwagens elektrisch is.

Meer oplaadpunten en Europese regelgeving, zoals het verbod op de verkoop van verbrandingsmotoren vanaf 2025, als die maatregel wordt gehandhaafd nu onder andere Duitsland hem openlijk in vraag stelt, zouden deze evolutie moeten versnellen. Ter informatie: het Gewest telt momenteel 9.500 oplaadpunten die toegankelijk zijn voor het publiek.

Strengere handhaving, maar eerst tolerantie

In Brussel zal de LEZ worden aangescherpt vanaf 1 januari, wat betekent dat Euro 5 dieselvoertuigen en Euro 2 benzine voertuigen, onder andere, niet meer zal worden toegestaan om te rijden in het Brussels Gewest. Deze categorie vertegenwoordigt ongeveer 8% van het wagenpark, dat wil zeggen 240.000 voertuigen. Daarvan zijn er 29.000 ingeschreven in het Gewest zelf. “De voertuigen die in de laatste fase verboden zullen worden, zijn verantwoordelijk voor meer dan 40% van de NOx-uitstoot van het Brusselse transport”, aldus Leefmilieu Brussel.

Deze aanscherping van de regels in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest was aanvankelijk uitgesteld. Maar omdat het Grondwettelijk Hof de verordening opgeschort met betrekking tot de LEZ uitstel voor twee jaar, zullen ze nu in werking treden zoals oorspronkelijk de bedoeling was.

De aftredende Brusselse regering heeft echter besloten om coulant te zijn. Vanaf 1 januari 2026 krijgen automobilisten die de regels overtreden eerst een waarschuwingsbrief. Daarna hebben ze drie maanden de tijd om zich aan de regels te houden: de eerste boete van 350 euro wordt pas drie maanden na de eerste overtreding opgelegd. Eigenaren die kunnen aantonen dat ze een aankooporder hebben voor een nieuw voertuig dat uiterlijk 31 december 2025 aan de regels voldoet, worden ook vrijgesteld van een boete.

In 2024 werden 16.157 boetes uitgeschreven, tegenover 27.212 in 2023. En er werden 1.402 Brussel'Air-toelagen toegekend. In de vorm van een mobiliteitsbudget,
De vergoeding geeft toegang tot verschillende mobiliteitsopties: een budget voor fietsen, deelfietsen, deelauto's, taxi's, openbaar vervoer, enzovoort.

Het is ook belangrijk op te merken dat, volgens Leefmilieu Brussel, het aandeel van de betrokken voertuigen niet verder daalde zodra het uitstel van de mijlpaal van 2025 werd aangekondigd, in tegenstelling tot wat werd waargenomen ten tijde van de mijlpaal van 2022.

Dit illustreert het tastbare effect van de LEZ op het wagenpark, waaruit blijkt dat veranderingen in de regelgeving een directe impact hebben op de aanwezigheid van vervuilende voertuigen in de vloot die in Brussel.

Vervuiling blijft een groot probleem

In Vlaanderen, meer bepaald in Antwerpen en Gent, De aanscherping van de regels is geschrapt. De beslissing moet nog worden goedgekeurd door de relevante adviesraden en de Raad van State, zodat het in Vlaanderen nog steeds kan worden opgeschort.

Leefmilieu Brussel merkt ook op dat, ondanks deze positieve ontwikkelingen en de resultaten van de LEZ, luchtvervuiling een belangrijk probleem blijft voor België, Brussel en haar inwoners.

In 2024 veroorzaakte het meer dan 4.000 vroegtijdige sterfgevallen in België, voornamelijk door blootstelling aan fijn stof, stikstofdioxide en ozon: 4.102 door blootstelling aan fijn stof (PM2,5), 1.264 door blootstelling aan stikstofdioxide (NO2) en 2.570 door blootstelling aan ozon (O3).

In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest zou blootstelling aan PM2,5, NO2 en O3 in 2024 naar schatting respectievelijk 298, 144 en 175 vroegtijdige sterfgevallen hebben veroorzaakt.

“Hoewel Brussel grotendeels voldoet aan de huidige Europese normen, zijn verdere inspanningen nodig om te voldoen aan de strengere doelstellingen voor 2030 en de aanbevelingen van de Wereldgezondheidsorganisatie”, besluit Leefmilieu Brussel.